50+ từ ngữ dễ nhầm lẫn khiến bài viết của bạn bị “mất điểm”

Nếu chúng ta được trả tiền cho mỗi lỗi sai về cách dùng từ khi viết lách, có lẽ nhiều người sẽ sớm trở thành tỉ phú. Nhưng rất tiếc, chẳng những không nhận được đồng nào khi mắc quá nhiều lỗi, chúng ta còn tự đánh mất giá trị bài viết của mình trong mắt độc giả. Không riêng giới viết lách, bất kể bạn đang làm trong lĩnh vực nào thì trước khi muốn viết hay, bạn cần viết ĐÚNG.


Một bài viết chuẩn mực trước hết cần sự chính xác trong cách dùng từ. Bạn có đủ tự tin để chắc chắn mình không bao giờ mắc sai lầm khi sử dụng từ ngữ tiếng Việt không? Bài viết này có thể sẽ khiến bạn nhận ra mình đang dùng từ sai bấy lâu nay mà không hay biết.


Các từ dễ nhầm lẫn về mặt ngữ nghĩa (kèm ví dụ cụ thể)


Chúng ta vẫn thường bắt gặp những cặp từ dưới đây khi viết lách và nghĩ rằng dùng cách nào cũng được. Nhưng thực tế là mỗi từ lại có ý nghĩa khác nhau.


*Hàng ngày/Hằng ngày


Hằng ngày: chỉ sự lặp đi lặp lại một cách định kỳ theo đơn vị ngày.


Ví dụ: Hằng ngày, tôi đều ghé mua một ly café trước khi đi làm.


Hàng ngày: chỉ số lượng nhiều không xác định, tính theo đơn vị ngày.


Ví dụ: Đội trinh sát tích cực theo dõi đối tượng hàng ngày, hàng giờ.


Tương tự với đơn vị tháng, năm.


*Chủ kiến/Chính kiến


Chủ kiến: Ý kiến của chính mình, không phụ thuộc vào ý kiến của người khác.


Ví dụ: Cô ấy là người không có chủ kiến và luôn thiếu tự tin vào bản thân.


Chính kiến: Ý kiến của mỗi người về chính trị, quan điểm chính trị.


Ví dụ: Các đại biểu lần lượt nêu chính kiến trong kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh.


*Khuyến mãi/Khuyến mại


Theo từ điển Hán – Việt, “mãi” là mua, “mại” là bán, “khuyến” là động viên, khích lệ.


Khuyến mãi: các hoạt động làm gia tăng sức mua của người tiêu dùng, gồm các hình thức phổ biến như giảm giá trực tiếp, kèm tặng phẩm, hàng cũ đổi hàng mới, rút thăm trúng thưởng.


Ví dụ: Cửa hàng đang áp dụng chương trình khuyến mãi đặc biệt mùa Noel khi khách hàng mua sản phẩm trị giá 1 triệu đồng trở lên.


Khuyến mại: các hoạt động thúc đẩy sức bán bằng các hình thức chiết khấu, thưởng doanh số để các đại lý, nhà phân phối sản phẩm… bán nhiều sản phẩm đến người tiêu dùng hơn.


Ví dụ: Đầu quý 2, công ty sẽ triển khai các chính sách khuyến mại cực kỳ hấp dẫn dành cho các nhà phân phối trong hệ thống.


*Các/Những


Các: từ chỉ số lượng nhiều, được xác định, gồm tất cả sự vật muốn nói đến.


Ví dụ: Các nước Đông Dương, các thầy cô giáo trong trường.


Những: từ chỉ số lượng nhiều, không xác định.


Ví dụ: Những vì sao trên bầu trời.


*Chia sẻ/Chia xẻ


Chia sẻ: "chia" có nghĩa là làm ra thành từng phần, từ một chỉnh thể; "sẻ" là chia bớt ra, lấy ra một phần. Do đó, "chia sẻ" có nghĩa là cùng chia với nhau để cùng hưởng, hoặc cùng chịu đựng.


Ví dụ: Chia cơm sẻ áo, chia sẻ nỗi buồn.


Chia xẻ: chia cắt thành nhiều phần, làm cho không còn nguyên một khối nữa.


Ví dụ: Xẻ rãnh thoát nước, xẻ dưa.


*Chứng nhân/Nhân chứng


Chứng nhân: người làm chứng (dùng để chỉ người chứng kiến những sự kiện trọng đại, hoặc dùng để nhân hóa sự vật, địa danh theo ý nghĩa “chứng nhân” lịch sử).


Ví dụ: Trải qua thăng trầm lịch sử, dinh Độc Lập không chỉ là một “chứng nhân” lịch sử, là biểu tượng của sự hòa hợp, thống nhất đất nước mà còn là một bảo tàng kiến trúc tiêu biểu, niềm tự hào về kiến trúc - xây dựng của người Việt Nam. (Dinh Độc lập – Dấu ấn lịch sử tháng tư, Hà Nội Mới, 24/4/2020)


Nhân chứng: người làm chứng (thường dùng để chỉ những người chứng kiến những vụ việc, vụ án đã xảy ra).


Ví dụ: Cảnh sát đang tìm nhân chứng cho vụ án kinh hoàng đó.


*Phản ánh/Phản ảnh


Phản ánh: tái hiện những đặc trưng, thuộc tính, quan hệ của một đối tượng nào đó.


Ví dụ: Nghệ thuật phản ánh cuộc sống. Ý thức con người phản ánh hiện thực khách quan.


Phản ảnh: trình bày với các cấp có trách nhiệm về những tin tức và diễn biến của nó.


Ví dụ: Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia vừa công bố đường dây nóng tiếp nhận phản ảnh của người dân về hoạt động vận tải và đảm bảo trật tự an toàn giao thông trong dịp Tết và lễ hội xuân năm 2020. (Người dân có phản ảnh về giao thông, gọi ngay đường dây nóng, Tuổi Trẻ Online, 20/01/2020)


*Chi phí/Kinh phí


Chi phí: dùng tiền vào công việc nào đó.


Ví dụ: Chi phí cho một chuyến du lịch 3 ngày 2 đêm trọn gói theo tour của các đơn vị lữ hành, bao gồm: vé máy bay khứ hồi, khách sạn 3 sao, ăn uống các bữa, vé tham quan…


Kinh phí: khoản ngân sách do cơ quan nhà nước cấp cho các đơn vị trực thuộc để chi vào các hoạt động kinh tế, giáo dục, văn hóa…


Ví dụ: Nguồn kinh phí cho sinh viên sư phạm được bố trí trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm chi cho GD-ĐT tại các địa phương, bộ, ngành theo quy định hiện hành. (Sinh viên sư phạm được cấp sinh hoạt phí: Ngành sư phạm sẽ hấp dẫn hơn?, Tuổi Trẻ Online, 30/09/2020)


*Thu hồi/Triệu hồi


Thu hồi: thu về lại, lấy lại cái trước đó đã đưa ra, đã cấp phát hoặc bị mất vào tay người khác.


Ví dụ: Thu hồi những chiếc điện thoại bị lỗi pin.


Triệu hồi: ra lệnh gọi về, dùng trong lĩnh vực ngoại giao.


Ví dụ: Triệu hồi đại sứ về nước


Các từ dễ sai chính tả


Nếu việc dùng sai nghĩa của từ khiến câu văn trở nên buồn cười thì việc bài viết của bạn phạm quá nhiều lỗi chính tả sẽ khiến độc giả đánh giá bạn là người viết thiếu chuyên nghiệp và họ có thể bỏ qua bài viết của bạn. Dưới đây là những từ khá quen thuộc nhưng lại dễ viết sai chính tả.


- Ngành/Nghành


“Ngành” là từ khá thông dụng trong mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, rất nhiều người viết sai từ “ngành” thành “nghành” như một thói quen. Theo quy tắc, chúng ta chỉ dùng âm /ngh/ trước các nguyên âm e, ê, i, iê, ia.


-> Từ đúng là: Ngành.


- Trải nghiệm/Trãi nghiệm


Ai cũng thích “trải nghiệm” vì nghe thú vị. Nhưng nếu bài viết của bạn có từ “trãi nghiệm” thì nó sẽ bớt thú vị đi rất nhiều.


-> Từ đúng là: Trải nghiệm.


- Tham quan/Thăm quan


Không có từ “thăm quan” trong từ điển. Mọi người có thói quen viết thành từ “thăm quan” mà không biết là mình viết sai chính tả, đặc biệt là người làm trong lĩnh vực du lịch.


-> Từ đúng là: Tham quan.


- Độc giả/Đọc giả


Nếu bạn nghĩ từ “đọc” trong “đọc giả” có thể dùng để chỉ người đọc thì bạn đã hiểu sai. Đừng để độc giả của mình phải nhìn thấy từ “đọc giả” trong bài viết nhé.


-> Từ đúng là: Độc giả.


- Súc tích/Xúc tích


Ai cũng muốn có một bài viết súc tích nhưng vẫn dùng từ “xúc tích”. Từ “xúc tích” hoàn toàn không có trong từ điển.


-> Từ đúng là: Súc tích.


- Vô hình trung/Vô hình chung Tựu trung/Tựu chung


Đây là cụm từ nhiều người hay dùng sai nhất. Không có từ “vô hình chung” và “tựu chung”. Bạn nào hay mắc lỗi chính tả trong từ “vô hình trung” thì rất có thể lặp lại sai lầm với từ “tựu trung”.


-> Từ đúng là: Vô hình trung và Tựu trung.


- Bài trí/Bày trí


“Bày” thường được hiểu là bày biện, trưng bày. Cách hiểu này dẫn đến lỗi sai chính tả khi dùng từ “bày trí”. Trong từ điển chỉ có từ Bài trí với ý nghĩa sắp đặt, bày biện theo yêu cầu trang trí.


-> Từ đúng là: Bài trí.


- Thừa thãi/Thừa thải


Với nét nghĩa dư thừa vì nguồn cung quá dồi dào thì từ đúng phải là “thừa thãi”.


- Chẩn đoán/Chuẩn đoán


Trong y học, chẩn đoán là hành động thông qua các triệu chứng và các xét nghiệm của người bệnh để đưa ra kết luận về bệnh. “Chẩn đoán” là từ chính xác nhất và không thể dùng thay thế hay nhầm lẫn với “chuẩn đoán”, một từ không tồn tại trong tiếng Việt.


-> Từ đúng là: Chẩn đoán.


- Chỉn chu/Chỉnh chu


Đây cũng là từ rất dễ sai chính tả. Để trở thành một người viết chỉn chu, bạn đừng bao giờ dùng từ “chỉnh chu”.


-> Từ đúng là: Chỉn chu.


- Trau dồi/Trao dồi


Hãy luôn trau dồi ngữ pháp và quy tắc chính tả trong tiếng Việt để tránh xa từ “trao dồi” bạn nhé!


-> Từ đúng là: Trau dồi.


- Sao nhãng/Xao lãng


“Xao nhãng” hay “xao lãng” là từng là cách dùng khác của “sao nhãng”, tuy không sai nhưng hiện nay chúng thuộc nhóm từ cũ, ít người dùng.


-> Từ đúng là: Sao nhãng.


- Sum suê/Sum sê/Xum Xê


“Xum xuê” tuy cách đọc nhẹ nhàng hơn nhưng không phải là từ đúng. Và thật ngạc nhiên, sum suê hay sum sê đều là cách viết đúng.


-> Từ đúng là: Sum suê, sum sê.


- Nỗ lực/Nổ lực


Vì một thế giới hòa bình, bạn đừng biến “nỗ lực” thành ngòi… "nổ".


-> Từ đúng là: Nỗ lực.


- Rảnh rỗi/Rãnh rỗi

Rãnh là cống rãnh, mương rãnh, và nó vô nghĩa khi đi với từ “rỗi”.


-> Từ đúng là: Rảnh rỗi.


- Chín muồi/Chín Mùi


Theo Từ điển Tiếng Việt (2005), "chín muồi" là (quả cây) rất chín, đạt đến độ ngon nhất, phát triển đầy đủ nhất, để có thể chuyển giai đoạn hoặc trạng thái.


“Chín mùi” là từ không có trong từ điển.


-> Từ đúng là: Chín muồi.


Làm thế nào để tránh lỗi sai khi dùng từ?


Có một thực tế là nhiều người viết không bao giờ nghĩ mình đang dùng từ sai, vì thói quen viết sai lâu ngày thành đúng. Đó là thử thách lớn dành cho người đam mê viết lách khi sử dụng con chữ trong tác phẩm của mình. Bạn hãy tham khảo ngay một số cách sau đây để hạn chế lỗi dùng từ trong các bài viết sắp tới:

  • Với những lỗi sai do đặc trưng phát âm và thói quen sử dụng phương ngữ vùng miền, bạn cần tra từ điển cẩn thận để tránh các lỗi sai phụ âm đầu: n/l; ch/tr; s/x; r/gi/d. Hãy cố gắng điều chỉnh cách phát âm chính xác trong giao tiếp hằng ngày, vì nó ảnh hưởng lớn đến việc viết lách của bạn.

  • Với lỗi sai thanh hỏi, thanh ngã, bạn hãy nhớ quy luật NGANG-SẮC-HỎI, HUYỀN-NGÃ-NẶNG (giới viết lách thường có câu nói vui như sau: Chị Huyền mang nặng ngã đau – Anh Ngang sắc thuốc hỏi đau thế nào). Tuy nhiên vẫn có một số ngoại lệ (Ví dụ: bền bỉ) cần học thuộc lòng.

  • Với những lỗi sai do ảnh hưởng tiêu cực từ trào lưu teencode hay các trang mạng xã hội thiếu sự chỉn chu về câu từ, người viết cần tránh tiếp xúc với loại nội dung này, cũng không nên dùng những từ ngữ sai lệch này trong giao tiếp, nhắn tin với bạn bè vì sẽ dễ trở thành thói quen.

  • Tận dụng tính năng AutoCorrect trong Microsoft Word để cài đặt sửa lỗi tự động với các từ ngữ bạn hay dùng sai nhất.

  • Trang bị ít nhất một quyển từ điển uy tín. Nhà văn Pháp Anatole France cho biết “Từ điển là một vũ trụ được xếp thành thứ tự”. Quyển từ điển tốt nhất hiện giờ là “Từ điển tiếng Việt” của Viện Ngôn ngữ học do GS. Hoàng Phê làm chủ biên. Ngoài ra, bạn cũng có thể tham khảo cả cuốn “Từ điển từ mới tiếng Việt” của cơ quan nghiên cứu này. Nó cung cấp nhiều từ mới hoặc từ cũ nhưng mang ý nghĩa mới với nhiều ví dụ khá dễ hiểu. Một quyển từ điển Hán-Việt của Phan Văn Các cũng rất cần thiết, bởi từ Hán - Việt chiếm đến 60% vốn từ tiếng Việt. Nếu không hiểu rõ nghĩa của chúng, bạn sẽ dễ dùng sai từ Hán – Việt (ví dụ từ “cứu cánh”, bạn hãy thử tra từ điển xem nó có nghĩa giống như bạn nghĩ không).

  • Khi đọc phải một từ mà ai đó sử dụng khác với cách mình thường dùng, bạn hãy ghi chú lại để tra từ điển và kiểm chứng ngay. Tốt nhất bạn nên tổng hợp các từ mới, từ lạ hoặc từ bạn hay dùng sai vào một quyển sổ để tiện tra cứu khi cần.

  • Theo dõi các trang tin chuyên về phân tích tiếng Việt như Ngày ngày viết chữ, Tiếng Việt giàu đẹp.

  • Nếu không tự tin khi rà soát lỗi sai, bạn nên gửi bài viết cho những người có nghiệp vụ biên tập tốt để họ giúp bạn kiểm tra.

  • Luyện viết thường xuyên để biết mình hay sai ở những từ nào và ghi nhớ cách sử dụng chúng.

Lời kết


Dù bài viết của bạn có ý tưởng và thông điệp tốt đến đâu, nhưng chỉ cần một lỗi sai chính tả hay sai nghĩa của từ, nó sẽ bị “mất điểm” trong mắt người đọc ngay. Viết đúng là yếu tố đầu tiên tạo nên uy tín cho bản thân người viết cũng như thể hiện sự tôn trọng với nghề, với độc giả, và cao hơn là tôn trọng khách hàng.


Ngôn ngữ là một phần trong nền văn hóa ngàn đời của dân tộc. Không chỉ những người làm nghề viết, mà mọi người dân Việt Nam đều cần có ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ sự trong sáng và chuẩn mực của tiếng Việt, như lời dạy của Bác Hồ kính yêu: “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc. Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp”.


Bài viết được truyền cảm hứng nhân ngày tôn vinh tiếng Việt 21/02/2021.


----------

Bài tập vui dành cho bạn:

  1. Tra từ điển một từ bất kỳ, ví dụ: “cứu cánh” để xem nghĩa chính xác của nó có làm bạn ngạc nhiên không nhé. Sau đó bạn hãy viết vài dòng chia sẻ trên trang cá nhân về trải nghiệm thú vị này để bạn bè cùng tham khảo.

  2. Đây là câu nói vui của mọi người:

“Rảnh rỗi sinh nông nổi” / “Rãnh rỗi sinh nông nổi”/ “Rãnh rỗi sinh nông nỗi”


Đâu là đáp án đúng? Gửi câu trả lời của bạn vào email: vietlachkiemtien@gmail.com hoặc inbox vào fanpage From Hobby Writer to Pro nhé.


Bài viết có sử dụng tài liệu tham khảo:

  1. Hoàng Phê (2005). Từ điển tiếng Việt. NXB Đà Nẵng

  2. Ngọc Trân (2015). Thuật viết lách từ A-Z. NXB Văn hóa - Văn nghệ

967 views0 comments