5 bí mật cần biết trước khi làm freelance writer (góc nhìn của người không xuất thân từ viết lách)

Bạn vừa bước chân ra khỏi vùng an toàn của chính mình để đến thế giới của những người viết lách tự do. Bạn mang theo một tinh thần nhiệt huyết và sự hào hứng vô hạn. Bạn đã đọc hàng chục, thậm chí hàng trăm bài chia sẻ chất lượng về tất cả vấn đề liên quan đến kỹ năng viết, kỹ năng tổ chức công việc hay quản lý tài chính. Với vốn kiến thức tích lũy được, bạn nghĩ mình đã thật sự sẵn sàng.


Tôi cũng từng như bạn. Tôi dấn thân vào nghề viết từ một xuất phát điểm chẳng liên quan gì. Tôi thậm chí tự tin mình có thể đạt được mức thu nhập mơ ước chỉ trong vòng 3 tháng. Sự thật không đẹp như thế. Tôi đã thất vọng và suýt bỏ cuộc ngay từ tháng đầu tiên. Tôi đối mặt với những cảm xúc tiêu cực mà bản thân chưa từng hình dung trước đó. Và trong lúc tìm cách hiểu để quản lý tốt cảm xúc của mình, tôi nhận ra nhiều bài học ý nghĩa, giúp tôi vững vàng hơn trên con đường đã chọn.


1. Bước chân vào nghề viết, bạn phải học cách đối diện với nỗi cô đơn


Nỗi cô đơn ở đây chính là sự thiếu vắng một cộng đồng có chung tiếng nói. Hoạt động trong lĩnh vực công nghệ - kỹ thuật, các mối quan hệ xã hội của tôi cũng chủ yếu xoay quanh thị trường này. Rất ít người trong số họ yêu thích việc đọc sách hay có hứng thú với một lĩnh vực xa lạ như viết lách. Và những bài viết của một cây bút non trẻ như tôi càng khó để thu hút sự tương tác, quan tâm.


Giá trị của nội dung chỉ thể hiện đúng khi đặt trong một cộng đồng độc giả phù hợp. Nếu ta tự viết rồi tự phê bình, nói vui thì cũng giống như con hát mẹ khen hay vậy. Nó không mang lại một tác động tích cực nào cho bản thân tác giả. Bài viết của chúng ta cần được đóng góp và phản biện từ những góc nhìn khác nhau, để có thể trở nên toàn diện hơn. Kỹ thuật viết nhờ vậy mới được cải thiện tốt hơn.


Tuy nhiên, cô đơn không nên trở thành lý do để ngăn cản bạn tiếp tục công việc yêu thích này. Như tôi từng nói trong một bài viết trước đây rằng “Luôn có một cộng đồng độc giả dành cho bạn". Điều chúng ta cần làm là chủ động kết nối với họ, thay vì chờ đợi một cơ hội để họ vô tình biết đến ta.


Bạn hãy bắt đầu với một công việc viết lách ngắn hạn hoặc dài hạn. Thù lao nhiều hay ít không quan trọng. Thậm chí một công việc tình nguyện cũng rất tốt. Điều quan trọng là nó phù hợp với lĩnh vực bạn chọn và bạn có cơ hội làm việc với những cộng sự có tâm. Công việc viết lách đầu tiên chỉ mang về cho tôi vỏn vẹn 185,000 đồng. Tuy nhiên điều đáng giá nhất tôi thu nhặt được là những góp ý, nhận xét vô cùng chi tiết và tận tình của Ban biên tập. Đó là một kinh nghiệm thực tế giúp tôi cải thiện đáng kể kỹ năng viết, và mang về cho tôi nhiều cơ hội khác.


Ngoài ra, có rất nhiều hội nhóm chuyên nghiệp dành cho người viết lách tự do như: Tâm sự con sen, From hobby writer to pro… Bạn có thể thử tham gia một vài cộng đồng như thế để chia sẻ bài viết của mình và nhận được lời khuyên hữu ích từ những cây bút nhiều kinh nghiệm khác.


2. Bạn đừng mải lắng nghe câu chuyện thành công của người khác


Trong tháng đầu tiên trở thành cây bút tự do, tôi bị từ chối cộng tác 18 lần. Hụt hẫng và chán nản, có những ngày tôi bế tắc đến mức không tài nào viết nổi. Và như một liệu pháp động viên tinh thần, tôi liên tục tìm đọc bài viết của những tác giả thành công.


Ban đầu, việc này mang lại cho tôi cảm giác khá dễ chịu, thậm chí gây nghiện. Tôi phấn khởi vì được tiếp thêm năng lượng. Nhưng rồi sau đó, tôi dần cảm nhận một áp lực vô hình khi liên tục nhìn thấy các tác giả cho ra đời ý tưởng mới. Tôi choáng ngợp trước những chia sẻ về thành tựu họ đã đạt được, chẳng hạn như là: tăng 10,000 lượt truy cập website trong một tháng, viết cuốn sách thứ hai, thứ ba… Tại sao mọi việc có vẻ dễ dàng với tất cả mọi người, chỉ trừ tôi? Trong hoài nghi và hoang mang, tôi cảm thấy tâm trạng mình còn tồi tệ hơn trước.


Vấn đề của tôi, cũng như nhiều cây bút trẻ khác, là chỉ tập trung vào kết quả mà quên mất quá trình. Những gì các tác giả thành công chia sẻ chỉ thể hiện một phần nỗ lực to lớn mà họ phải bỏ ra. Vì chuyên nghiệp, họ luôn biết cách tiết chế cảm xúc và không sa đà vào việc kể lể tất cả khó khăn, thất bại của bản thân.


Thay vì bỏ hàng giờ xem người khác đã làm được gì, chúng ta nên tự tìm tòi và trau dồi kiến thức để mau tiến bộ. Việc học hỏi từ những người đi trước là cần thiết, nhưng ta cần biết chọn lọc kinh nghiệm giá trị, trong một góc nhìn toàn diện. Ví dụ, tác giả chia sẻ về một bài viết được hàng chục ngàn lượt tương tác, bạn sẽ chú ý điều gì? Con số và thời gian đạt được lượng tương tác đó? Hay cách trình bày, cách chọn chủ đề và cách thể hiện quan điểm? Dĩ nhiên là khía cạnh thứ hai rồi.


3. Hãy ngừng viết cho chính mình, nếu nó không có giá trị với độc giả

Ảnh: Freepik

“Đừng chỉ viết vì tiền”. Chắc hẳn bạn đã từng lắng nghe rất nhiều lời khuyên nhủ, cổ vũ về việc viết những gì bạn thật sự quan tâm. Vậy viết theo ý thích cá nhân phải chăng là định hướng đúng đắn nhất? Để trả lời câu hỏi này, hãy đảm bảo bạn không hiểu lầm về công thức tạo nên giá trị của nội dung:


Chủ đề bạn yêu thích + Chủ đề cộng đồng quan tâm = Hoàn hảo


Ví dụ: bạn nghiên cứu chuyên sâu và đề cao lối sống tối giản, bạn chia sẻ chi tiết cách thực hành lí thuyết đó với độc giả.


Chủ đề bạn không thích + Chủ đề cộng đồng quan tâm = Chấp nhận được


Ví dụ: bạn thích sách văn học, nhưng viết bài đánh giá về một quyển sách marketing cho những độc giả là người viết lách tự do.


Chủ đề bạn yêu thích + Chủ đề cộng đồng không quan tâm = Tiết chế


Ví dụ: bạn say mê với việc viết nhật ký nhưng độc giả chẳng để ý tâm trạng bạn thế nào đâu, trừ khi bạn là người nổi tiếng.


Như vậy, khái niệm “viết cho chính mình” cần được hiểu đúng là: biết xác định một thị trường ngách tiềm năng để tập trung phát triển, thay vì lan man nhiều lĩnh vực. Và viết gì thì viết, bạn cũng cần đảm bảo tạo ra được những nội dung giá trị, phù hợp với mục tiêu chung để đóng góp cho cộng đồng.


4. Bạn đọc nhiều nhưng không thực hành thì cũng vô dụng


Điều tuyệt vời của một cây bút chuyên nghiệp là luôn dùng cách đơn giản để thể hiện những vấn đề phức tạp. Sự đơn giản đó giúp bạn dễ tiếp nhận thông tin, nhưng cũng trở thành cái bẫy trong việc nâng cao khả năng ứng dụng. Vì bạn thấy nó quá đơn giản, quá dễ nhập tâm, bạn sẽ có xu hướng bỏ qua bước thực hành.


Lấy ví dụ một bài viết thú vị của chị Linh Phan về chủ đề “Nên và Không nên trong khi viết quảng cáo copywriting hoặc content bán hàng". Tôi dễ dàng bị thu hút với cách trình bày đối chiếu giữa hai câu văn dưới dạng hình ảnh, kèm những diễn giải ngắn gọn và cảnh báo trực tiếp. Các đoạn viết mẫu tác giả sử dụng trong bài quá mượt mà, khiến tôi say mê đọc và tự tưởng tượng rằng phối hợp từ ngữ trên thực tế cũng dễ dàng như thế. Cho đến khi bắt tay vào viết một bài quảng cáo, tôi biết mình đã lầm.


Tôi mất ba giờ đồng hồ cho bài viết chỉ khoảng 500 từ, mà đọc lên vẫn thấy vô cùng ngượng nghịu. Tôi hiểu hết những gì chị Linh Phan chia sẻ, và cũng áp dụng gần như toàn bộ “bí kíp" đó vào nội dung của mình, nhưng vẫn không thu được hiệu quả như mong đợi.


Quá trình thực hành làm nên sự khác biệt giữa lý thuyết và kết quả. Muốn thu hẹp khoảng cách đó, ta phải luyện tập nhiều hơn. Bằng không, bao nhiêu bài học bổ ích cũng dễ dàng trôi tuột trong trí nhớ và chẳng mang lại bất kỳ lợi ích nào.


5. Bạn đừng nôn nóng “tham chiến" nếu chưa có sự chuẩn bị sẵn sàng


Thế giới viết lách cũng giống như bất kỳ thị trường tìm việc nào. Bạn phải cạnh tranh với hàng trăm, hàng nghìn cây bút khác. Có người lấy ưu thế về giá tiền, có người dùng sức mạnh của kinh nghiệm. Người thì quá nổi tiếng và bản thân họ đã là một thương hiệu được bảo chứng về chất lượng. Vậy một cây bút non trẻ như bạn và tôi có gì?


Khi mới bước chân vào nghề, bạn không nên kỳ vọng quá cao về việc giành được ngay những công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên nghiệp. Bạn cần tìm một chiến trường vừa sức để tích lũy kinh nghiệm, và hãy cố gắng để luôn dẫn đầu trong phân khúc đó. Đây là cách giúp bạn tiến xa hơn trong tương lai.


Ở vạch xuất phát, bạn cần những “vũ khí” sau hỗ trợ để có thể giành được lợi thế:

  • Kiến thức tổng quan về nghề viết. Viết lách tự do là một công việc rất đa dạng lĩnh vực từ viết quảng cáo, sáng tạo nội dung, viết blog, tác giả sách, nhà báo, nhà phê bình, biên tập viên… Mỗi lĩnh vực có đặc thù về trình độ chuyên môn và phù hợp với những tính cách khác nhau. Với một cây bút xuất thân từ kỹ thuật như tôi thì chấp bút sách, sáng tạo nội dung và viết blog là ba lĩnh vực phù hợp nhất để theo đuổi.

  • Định hướng về con đường phát triển. Giống như việc lựa chọn chiến lược kinh doanh để khởi nghiệp, bạn cũng cần vạch ra mục tiêu và kế hoạch cụ thể để phát triển trong nghề viết. Sự nghiêm túc trong định hướng sẽ giúp bạn gắn bó lâu dài với công việc viết lách tự do.

  • Kiến thức marketing cơ bản. Đây là một công cụ mà rất nhiều cây bút nghiệp dư không bỏ công trang bị. Kỹ năng tiếp thị sẽ giúp bạn xây dựng thương hiệu cá nhân hiệu quả hơn, và cũng giúp bạn có cùng tiếng nói với khách hàng. Bạn có thể tìm học những khóa học trực tuyến về marketing trên các nền tảng như Coursera, Udemy… hoàn toàn miễn phí.

  • Kỹ năng thiết kế đơn giản. Bạn đừng nghĩ chỉ designer mới cần học về thiết kế. Thiết kế giúp bạn có mỹ quan tốt hơn và trình bày nội dung hiệu quả hơn. Thêm vào đó, bạn có thể tự sáng tạo hình ảnh, logo, infographic… để làm phong phú cho bài viết của mình.

  • Tài chính dự phòng. Cho dù khởi đầu công việc viết lách tự do theo hình thức bán thời gian hay toàn thời gian, bạn đều cần chuẩn bị một quỹ tài chính nhỏ để đầu tư cho nó: học thêm các khóa học chuyên sâu về thị trường ngách bạn chọn, xây dựng website cá nhân, mua sắm trang thiết bị máy móc, phần mềm...

Lời kết


Thử sức với sự nghiệp viết lách tự do - một lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ - chắc chắn sẽ mang lại cho bạn nhiều trải nghiệm thú vị. Song song theo đó là vô vàn khó khăn và thử thách cũng đang chờ đợi bạn. “Vạn sự khởi đầu nan” - Gian nan xin đừng nản. Không chỉ là truyền cảm hứng, tôi hy vọng bài viết này sẽ giúp những người chập chững trong nghề viết như bạn, như tôi có một góc nhìn mới thực tế hơn. Từ đó, chúng ta có sự chuẩn bị tốt nhất về tâm lý để vững tin với những gì đã lựa chọn.


176 views0 comments