Nguyệt Digi: Chủ động là “keyword” của nghề freelance

Updated: Mar 3

Nhân vật của chuyên mục “Câu chuyện người viết” kỳ này là Ánh Nguyệt, bút danh Nguyệt Digi với 2 năm “chinh chiến” trong sự nghiệp part-time freelance writer. Xuất phát điểm của chị không liên quan đến chữ nghĩa, chị cũng tự nhận mình không giỏi viết lách nhưng lòng yêu thích và sự kiên trì đã giúp chị theo đuổi công việc cầm bút này. Dấn thân vào các mảng viết kịch bản TVC, video marketing, nội dung cho landing page, social, SEO, PR…, chị đã tạo dựng một sự nghiệp viết lách nho nhỏ và có được các khách hàng lâu dài để sống tốt với nghề.


- Chuyên ngành của bạn là về xuất nhập khẩu, hoàn toàn không liên quan đến viết lách. Vậy tại sao bạn chọn viết lách làm part-time freelance?


Sau khi tốt nghiệp đại học rồi đi làm công ty, tôi thấy cá tính mình không phù hợp với việc ngồi văn phòng cả ngày. Khi có thời gian rảnh, tôi thường tìm kiếm thêm các cơ hội công việc khác để làm ngoài giờ.


Tôi đã thử làm nhiều thứ thì thấy viết lách là phù hợp với mình nhất. Nhưng lúc ấy, ý tưởng chỉ manh nha trong đầu thôi. Tôi viết một, hai bài gửi cho người ta nhưng không được rồi thôi. Cho đến cách đây 2 năm, tôi gặp một số vấn đề về công việc nên muốn thay đổi bản thân. Lúc ấy tôi mới bắt đầu nghiêm túc với nghề viết.


- Lúc mới bắt đầu làm freelance writer, bạn có gặp những khó khăn nào không?


Khó khăn đầu tiên là tôi không biết bắt đầu từ đâu. Bình thường người ta nghĩ nghề writer chỉ có viết. Tôi cũng giống với đa số là bắt đầu với viết nội dung trên Facebook rồi viết bài SEO. Nhưng trong viết lách, cụ thể là content marketing thì sẽ có nhiều mảng khác nhau. Nếu tôi chỉ giới hạn bản thân trong khuôn khổ như vậy thì khó mà tiến xa hơn trong nghề này.


Thứ hai là nguồn tìm việc. Đa số mọi người sẽ tìm trong các cộng đồng về viết lách trên Facebook. Nhưng những công việc ấy đa phần trả mức giá thấp và không mang lại cơ hội phát triển. Nếu muốn đi lâu và đi xa hơn trong nghề thì tôi nghĩ mình cần phải tạo một network chất lượng.


Thứ ba là tôi chưa biết cách định giá bản thân. Thời gian đầu tôi chưa biết mức giá chung của thị trường cho một bài viết. Nên kinh nghiệm của tôi dù có tích lũy nhiều hơn nhưng lại không biết định giá chính xác thì phải chịu một mức giá không tương xứng với năng lực thật.


Tôi vừa làm vừa học hỏi kinh nghiệm từ những người đi trước, xem họ làm thế nào rồi đúc rút bài học cho riêng mình. Dần dần tôi cũng nhanh nhạy hơn, có thêm nhiều kỹ năng phục vụ cho công việc và đạt được một vài thành quả nho nhỏ.


- Bạn thường tìm khách hàng thông qua những nguồn nào?


Lúc mới bắt đầu, tôi cũng giống mọi người là tìm kiếm công việc trên các cộng đồng ở Facebook. Nhưng cách làm của tôi hơi khác một chút. Bình thường khi có công việc đăng lên, nếu mức giá phù hợp thì bạn mới ứng tuyển đúng không?


Còn tôi, dù yêu cầu hay mức giá thế nào, tôi vẫn tiếp cận khách hàng. Tiếp cận không phải để ứng tuyển nhận việc luôn mà tôi muốn xem thử mô tả công việc của họ, yêu cầu cụ thể là như thế nào và mức giá ra sao. Nếu bạn chỉ nói chuyện với 1 người thì bạn sẽ không hiểu rõ bằng nói chuyện với 10 người cùng 10 yêu cầu và quan điểm khác nhau. Khi đó, bạn vừa biết được mặt bằng chung của thị trường vừa nhìn ra bản thân còn thiếu sót điểm nào để rèn luyện cho đạt yêu cầu công việc.


Nếu có những yêu cầu quá tầm của tôi hiện tại nhưng qua cách trao đổi với nhau, khách hàng thấy tiềm năng và đưa mức giá thấp hơn thị trường thì tôi vẫn chấp nhận.


Một cách khác để tìm công việc là tạo network với agency. Tôi tham gia khá nhiều group về Digital Marketing trên Facebook, cụ thể là DMA – Digital Marketing Agency. Các doanh nghiệp hay lên đó để tìm những đơn vị agency quay TVC chẳng hạn. Khi ấy, sẽ có nhiều người vào báo giá, đa phần là agency hoặc các nhóm nhỏ. Nhờ đó, tôi tiếp cận trực tiếp với agency và nói chuyện một thời gian để xem thử họ có nhu cầu thuê người viết hay không. Bởi đôi khi họ chia sẻ những công việc mà nếu không network, mình sẽ không biết được.


Ngoài ra, tôi tìm được khách hàng mới từ nguồn khách hàng cũ. Ví dụ, tôi đang viết bài SEO về lĩnh vực đồ da, nhưng khách hàng này có người quen muốn tìm người viết kịch bản quảng cáo để giới thiệu xưởng của họ. Do tôi từng giới thiệu về dịch vụ viết TVC quảng bá doanh nghiệp của mình và nếu họ có nhu cầu thì có thể tìm tôi để tư vấn thêm. Bước đầu là tư vấn thôi chứ không phải đề cập đến nhận việc luôn. Sau khi tư vấn, nếu khách hàng thấy hiệu quả thì tôi mới dễ dàng thuyết phục họ sử dụng dịch vụ của mình. Hai khách hàng hiện tại của tôi đều đến từ việc khách hàng cũ giới thiệu.


- Tôi nghĩ để khách hàng cũ giới thiệu khách hàng mới thì trước tiên mình phải làm tốt công việc và đem lại hiệu quả cho họ. Như vậy họ mới đủ tin tưởng để giới thiệu mình, như trường hợp của bạn phải không?


Nếu xét về kỹ năng viết lách thì tôi còn phải học hỏi rất nhiều. Nhưng điều khiến khách hàng đặt niềm tin ở tôi là ở cách tôi đem lại lợi ích cho họ.


Công việc chính của tôi là kinh doanh (sale). Điều cơ bản đầu tiên của nghề sale là bạn phải tiếp cận và nói chuyện với nhiều kiểu khách hàng khác nhau. Nhưng nói chuyện ở đây không phải là kiểu giới thiệu mình làm thế này thế kia rất tốt và thuyết phục người ta thuê mình bằng mọi giá. Mà tôi tìm cách đem lại giá trị cho họ trước tiên.


Ví dụ, tôi kết nối với nhiều người viết khác nhau, và nếu có những công việc mà tôi không cáng đáng được như số lượng bài quá nhiều hoặc khách hàng muốn triển khai hoạt động marketing tổng thể thì tôi sẽ giới thiệu cho những bạn khác hoặc agency trong network. Và đôi khi cũng nhờ những lần làm cầu nối như vậy, tôi có cơ hội cộng tác với chính agency đó.


Tôi nghĩ, nhiều khi nói đến từ “networking”, mọi người cảm thấy có gì đó to tát nhưng thực chất nó chỉ là sự tương tác, hỗ trợ nhau thôi. Như trước đây, tôi thấy có công việc nào tốt mà mình chưa có khả năng làm thì sẽ giới thiệu cho các đơn vị uy tín. Sau này, chính họ có khả năng trở thành khách hàng của tôi. Chỉ cần thay đổi tư duy và cách tiếp cận thì bạn sẽ có nhiều cơ hội hơn. Cơ hội không chỉ giới hạn là công việc, khách hàng mà có thể là các workshop, mọi người giới thiệu cho tôi để tôi đến tham dự và học được nhiều thứ tại đó, cũng như mở rộng thêm network của mình.


- Công việc hiện tại của bạn là nhân viên kinh doanh. Vậy chắc hẳn công việc cũng rèn luyện cho bạn kỹ năng tạo network hiệu quả đúng không?


Thật ra rèn luyện chỉ là một phần, tôi nghĩ nó còn nhờ vào tính cách nữa. Tôi cũng kết nối với nhiều bạn làm nghề viết. Các bạn nhận xét tôi là người thoải mái, dễ nói chuyện. Trước đây tôi làm công việc bàn giấy về xuất nhập khẩu chứ không thích làm sale. Vì tôi cứ nghĩ làm sale là phải kết nối, phải nói chuyện, phải thảo mai với nhiều người.


Thực tế khi vào làm thì tôi mới hiểu một điều là mọi người ai cũng có mong muốn được chia sẻ và kết nối hết. Nếu bạn bắt đúng “insight” và trao cho người ta đúng giá trị thì đã tạo được một network. Giá trị ở đây không chỉ là tiền, chẳng hạn bạn nói chuyện với một người mà thấy hợp “gu” thì bạn sẽ muốn có kết nối sâu hơn đúng không? Đó cũng là một “giá trị”.


Tương tự, tôi “lượn” trong các nhóm về viết lách, thấy bạn nào có tính cách phù hợp với mình thì tôi kết bạn nói chuyện với họ. Trong quá trình tương tác, tôi tìm ra những điểm chung và cùng chia sẻ những cái hay ho. Hoặc chính bản thân tôi sẽ bình luận vào các bài viết những điều mình biết, qua đó cũng sẽ kết nối được với nhiều người hơn. Tôi thấy cách tạo network như vậy, dù là với “đồng nghiệp” hay khách hàng cũng đều mang đến hiệu quả.


- Lúc nãy bạn có kể chi tiết, khi có doanh nghiệp đăng trên group tìm người thì sẽ có nhiều agency hay nhóm vào báo giá. Bạn chỉ có một mình, vậy thì bạn nghĩ mình có thế mạnh nào để có thể cạnh tranh với họ?


Tôi không cạnh tranh mà sẽ tiếp cận thẳng với agency đó luôn. Tôi làm một mình thì có hai hướng tiếp cận khách hàng khác nhau. Một là nhóm khách hàng đơn lẻ, khách hàng cá nhân hay doanh nghiệp nhỏ. Hai là các agency.


Bản thân tôi không thể cạnh tranh 100% với agency được vì họ có đội ngũ và quy trình làm việc rất chuyên nghiệp. Nếu mình không cạnh tranh được thì mình có thể đổi cách tiếp cận khác là cộng tác với họ. Vì agency thường nhận nhiều dự án nên cần đội ngũ người viết hùng hậu. Nếu bạn cộng tác với agency mà hai bên làm việc hợp với nhau thì bạn sẽ có cơ hội trở thành cộng tác viên dài hạn. Và làm việc với agency sẽ có ưu thế là bạn không cần mất nhiều thời gian đi tìm khách hàng mới.

Nhưng agency cũng chia làm hai nhóm. Một là agency nhận ngân sách lớn và trả cho người viết theo bài. Hai là agency đóng vai trò cầu nối, chỉ nhận hoa hồng tầm 10 – 20% coi như phí giới thiệu, còn lại thì trả hết cho cộng tác viên. Nhưng với tôi, giá tiền nhiều khi không quan trọng nếu tôi làm việc với một agency chuyên nghiệp, có thể hợp tác lâu dài. Tôi sẽ xem đó là chi phí cơ hội.


Nên hướng tiếp cận bây giờ của tôi là các agency luôn, nguồn công việc từ họ cũng ổn định hơn. Nhưng tôi cũng không bỏ qua các khách hàng nhỏ lẻ vì chính họ là người đưa mình vào nghề này. Làm ở agency, bạn sẽ có hợp đồng dài hạn 3 tháng hay 6 tháng chẳng hạn thì trong thời gian đó, bạn có thể nhận thêm các công việc nhỏ lẻ để tăng thêm thu nhập.


- Cách bạn tiếp cận các agency như thế nào?


Thường agency chuyên về content hay marketing thì họ rất năng động và xuất hiện thường xuyên trên các cộng đồng. Tôi sẽ kết bạn trực tiếp với họ và tìm điểm chung của nhau. Ví dụ tôi có hai mối quan tâm là chơi thể thao và những vấn đề liên quan đến sức khỏe. Những người đứng đầu agency thường rất năng động, tôi để ý thấy họ khá thích chơi thể thao. Tôi tìm cách tiếp cận ngoài đời như tham gia vào các cộng đồng chơi thể thao, cuối tuần tham gia chạy bộ, thế là có môi trường để kết bạn.


Hoặc tôi tạo mối quan hệ thông qua công việc chẳng hạn. Họ là agency nên nhu cầu về tuyển dụng rất nhiều. Và đôi khi việc tuyển dụng mất nhiều thời gian và chi phí. Nên ví dụ họ đang cần biên kịch cho Tik Tok, tôi cũng làm được nhưng họ yêu cầu phải đẩy kênh nữa. Một mình tôi thì không thể bao quát hết cho nên tôi sẽ kết nối họ với một agency chuyên về Tik Tok. Việc làm cầu nối như vậy giúp tôi kết nối sâu hơn với các khách hàng tiềm năng.


Nên cái cốt yếu trong công việc tôi đang làm là xoay quanh việc network với mọi người. Mà network thì bạn cứ nghĩ đơn giản là câu chuyện kết nối với những người có cùng quan điểm và sở thích chung với mình.

- Tôi thấy bạn tỏa ra năng lượng chủ động và tích cực. Cách bạn nói chuyện, chia sẻ rất tạo cảm hứng cho người nghe. Tôi nghĩ đây có thể là yếu tố giúp bạn tạo network hiệu quả.


Đó một phần là do công việc đòi hỏi tôi phải như vậy. Đa số các bạn mới bước vào nghề viết sẽ có vướng mắc là làm sao để bứt phá công việc của mình hơn. Bứt phá ở đây nhiều khi không phải là thu nhập, mà có thể là thấy mình cứ dậm chân tại chỗ ở một phong cách viết mà không biết làm sao để phát triển hơn, làm mới mình hơn. Các bạn có thể tiếp cận với những người lớn tuổi, có nhiều kinh nghiệm hơn. Nhưng phải ở thế chủ động chứ đừng đòi hỏi quá.


Thời điểm khoảng 6 tháng trước, tôi cũng chăm chia sẻ các bài trên cộng đồng Facebook. Lúc đó có nhiều bạn vào hỏi và nhờ tôi tư vấn. Bản thân tôi cũng thấy thoải mái với điều đó. Nhưng các bạn bị một điều là khá bị động, lúc nào cũng hỏi “chị ơi cái này phải làm sao, cái kia làm thế nào”. Trên quan điểm của tôi, nếu tôi hỏi thì sẽ là, “chị ơi, em có làm theo hướng A, B, C nhưng hình như nó không đúng lắm, chị có thể tư vấn giúp em được không?” Cùng là hỏi nhưng tôi nghĩ bạn nên ở tâm thế chủ động hơn. Vì bạn đã tìm hiểu qua rồi và khi nhờ người ta hướng dẫn, bạn sẽ “thấm” nhiều hơn. Chứ nếu bạn cứ bị động, gặp vấn đề là hỏi người ta ngay thì bạn sẽ khó mà phát triển được.


- Trong quá trình làm việc với khách hàng, có kỷ niệm nào đáng nhớ hoặc khiến bạn rút được kinh nghiệm cho nghề freelance của mình không?


Thời điểm ban đầu khi viết, tôi gặp một khách hàng trong lĩnh vực du lịch. Bản thân họ trước đây chuyên về SEO, không biết gì về du lịch hết nhưng họ muốn xây dựng một mảng kinh doanh riêng. Nên họ chưa có định hướng nào cụ thể. Lúc đó tôi cũng tư vấn rất nhiều về hướng đi. Nhưng do họ vẫn còn mông lung, tôi cũng bị cuốn theo nên khá mất thời gian. Tôi viết cho họ hơn chục bài và nói nếu có feedback thì họ nên phản hồi lại sau 3 ngày tôi gửi bài. 3 ngày họ thấy ổn nhưng 5 ngày sau, họ thay đổi ý định. Tôi làm với họ một tháng và chuyện này cứ lặp đi lặp lại thường xuyên. Việc thanh toán cũng bị dời lại rất nhiều.


Cuối cùng họ chỉ thanh toán đúng 2 bài. Số tiền khi ấy không lớn nhưng công sức và thời gian tôi bỏ ra rất nhiều. Lúc đó tôi cũng manh nha muốn đi “bóc phốt” nhưng tôi nghĩ bây giờ mình phốt họ thì sau này họ cũng phốt lại mình thôi.


Sau đó, tôi rút kinh nghiệm là một, tôi chốt brief ngay từ đầu với khách hàng và đặt ra quy trình làm việc của bản thân. Mỗi khách hàng có cách làm việc khác nhau nên bạn cần trao đổi rõ với họ. Ví dụ khi khách hàng brief xong, bạn phải xác nhận lại ý của họ và đặt ra khoảng deadline. Ví dụ như deadline viết bài, deadline feedback và deadline thanh toán. Còn những dự án nào mà giá trị hợp đồng lớn, ví dụ loại dài hạn 3 tháng – 6 tháng, mỗi tháng số tiền trên 10 triệu trở lên thì bạn nên có bản hợp đồng cho freelancer.


Thật ra trong quá trình làm kinh doanh, tôi cũng biết hợp đồng chỉ mang tính ràng buộc chứ nếu có phát sinh vấn đề gì thì cũng khó giải quyết dứt điểm, đặc biệt đối với freelancer. Nhưng nó vẫn đảm bảo cho bạn về mặt pháp lý và sự ràng buộc cho cả hai bên. Dù cho giá trị hợp đồng thấp nhưng đó cũng là công sức và thời gian mà bạn bỏ ra. Nó không đáng để bạn mất oan như vậy. Tôi cũng từng gặp 1 – 2 khách hàng như thế và đều rút kinh nghiệm để tránh rơi vào trường hợp tương tự. Còn nếu đã cố gắng hết sức mà vẫn gặp trường hợp bị “quỵt tiền” thì coi như tôi xui thôi.


- Nghề freelance đã đem lại cho bạn những gì?


Ai trong cuộc đời cũng sẽ trải qua những giai đoạn khủng hoảng, kiểu như tự hỏi bản thân mình muốn cái gì, mình đam mê làm điều gì. Tôi cũng từng như vậy. Mặc dù công việc trên công ty đúng ngành nghề tôi đã học, đúng định hướng tôi đề ra khi đó nhưng tôi vẫn cảm thấy có gì đó thiếu thiếu. Vì tính cách của tôi khá chủ động và thèm khát tự do nên cũng muốn sau này mình có một công việc mà đi đâu tôi cũng có thể làm được. Thứ hai là nó phải mang lại nguồn thu nhập ổn định.


Khi đó, tôi bắt đầu làm nghề freelance, nó cho tôi sự tự do mà tôi muốn. Tự do trong lựa chọn khách hàng, tự do tìm kiếm công việc. Nhưng lúc mới bắt đầu mà tự do quá sẽ không mang lại nhiều cơ hội cho tôi. Thứ hai là về thu nhập. Tôi phải cảm ơn chị Linh về cuốn sách “Con đường trở thành Freelance Writer”. Vì cá nhân tôi cũng đã trải qua những điều mà chị Linh nói trong sách, nên khi đọc thì thấy bản thân mình trong đó mà thấm thía hơn rất nhiều.


Tôi thật ra ghét đọc sách, chỉ đọc blog, xem tin tức là chủ yếu. Nhưng quyển ấy tôi đã đọc 4, 5 lần đến mức sờn luôn sách. Nhờ nó mà tôi tiếp cận đúng thông tin về việc định giá bản thân. Hồi xưa tôi viết nhiều lắm, có khi một ngày viết đến 5 bài SEO mà toàn bài mới chứ không phải xào nấu. Nhưng mức thu nhập chỉ có vài triệu. Đó là chưa kể khi ấy có nhiều dự án chứ nếu có ít thì làm sao tôi duy trì được mức sống? Sau khi đọc sách của chị Linh, tôi mới nghiệm ra mức thu nhập có thể thay đổi tùy vào cách mình định giá bản thân. Từ đó, tôi thay đổi mức giá, nâng mức thu nhập, giúp tôi sống thoải mái hơn, cũng như phát triển thêm nhiều kỹ năng.


Thứ ba, nghề freelance đem lại cho tôi network. Tôi được tiếp xúc, học hỏi từ nhiều người, cả những anh chị có kinh nghiệm lẫn các bạn mới vào nghề. Mỗi người đều có những điểm hay, giúp tôi hoàn thiện bản thân mình hơn.


- Bạn có lời khuyên nào cho những người muốn bước vào con đường freelance writer không?


Lời khuyên đầu tiên là các bạn cần sự chủ động trong mọi thời điểm. Ví dụ chủ động trong việc tìm hiểu về nghề như đòi hỏi những kỹ năng gì, cơ hội của nghề đến đâu và đánh giá lại năng lực của mình. Đánh giá năng lực ở đây không chỉ là viết hay hay dở mà là mình có đủ sự yêu thích và kiên trì với nghề đến cùng không. Vì nghề nào cũng vậy, lúc bắt đầu thì đều rất cực. Nếu tình yêu không đủ lớn và sự kiên trì không đủ mạnh thì bạn sẽ dễ bỏ cuộc.


Nếu được, bạn nên tìm cho mình một người hướng dẫn. Đó có thể là một mentor, một khóa học hay blog, quan trọng là bạn cảm thấy đủ tin tưởng để tìm ra hướng đi đúng. Hoặc bạn có thể tham gia các hội nhóm, đọc bài viết của anh chị đi trước chia sẻ, thấy ai hay thì mình theo dõi hoặc kết bạn với họ. Khi bạn đã có kiến thức nền rồi thì bạn có thể tự phát triển theo hướng phù hợp với mình.


Lời khuyên tiếp theo là bạn cần có sự kiên trì và kỷ luật. Chăm chỉ viết, chăm chỉ đọc, chăm chỉ tiếp thu ý tưởng. Cuối cùng là bạn cần chủ động tạo network, kết nối mọi người với nhau. Khi đó, bạn sẽ có nhiều cơ hội việc làm hơn.


Cảm ơn những chia sẻ của bạn. Chúc bạn đạt được nhiều thành tựu trong sự nghiệp freelance!


228 views0 comments

Subscribe to Our Newsletter

  • White Facebook Icon

© 2019 by Writer'sLife. From Hobby Writer to Pro.