[Quan điểm] Nếu có khách hàng "quỵt" tiền thì bạn muốn "bóc phốt" lên mạng xã hội không?

Bạn là một freelancer. Nếu một ngày có khách hàng "quỵt" tiền dự án/bài viết thì bạn muốn "bóc phốt" lên mạng xã hội không?


Hãy cùng lắng nghe quan điểm từ ba cộng tác viên của vietlachkiemtien nhé!


HÀ PHƯƠNG - FREELANCE WRITER


Xin chào các bạn, mình là Hà Phương và đã làm công việc viết được 2 năm, làm tự do được hơn 1 năm. Trong quá trình làm việc, cũng như khá nhiều bạn viết mới bước chân vào nghề còn non nớt và ngây thơ, mình cũng từng gặp khách hàng chưa thanh toán bài viết. Số tiền cũng không nhiều quá (hơn 2 triệu). Mặc dù vậy, tại thời điểm bắt đầu thì đó cũng là số tiền quý giá để mình chi trả cho chi phí sinh hoạt của bản thân và gia đình (khi ấy mình đã có em bé rồi).

Đơn vị mình cộng tác là một agency, thông qua đó, mình viết cho nhiều khách hàng. Mình đã nhắn tin với agency ấy nhiều lần về số tiền thanh toán còn thiếu. Mình nói rõ số lượng bài đã viết, số bài đã thanh toán, của khách hàng nào và số tiền chưa được thanh toán là bao nhiêu. Tuy vậy, câu trả lời luôn là chờ, chờ và rồi bặt âm.

Sau đó, mình cũng có liên hệ lại nhiều lần vì thật sự mình cũng muốn lấy lại số tiền ấy. Tuy nhiên, bẵng đi một thời gian mình vẫn không thấy hồi âm gì nên mình quyết định không đòi lại số tiền đó nữa và cũng không có ý định “bóc phốt” trên các group facebook.

Lựa chọn của mình khi đó là nhắn một tin cuối cùng khẳng định việc công ty đang thiếu tiền của mình (số tiền cụ thể và của bao nhiêu bài), đồng thời nói rằng do dịch bệnh covid-19, có thể công ty chưa kịp giải ngân hoặc dự án có thể thay đổi kế hoạch thế nào đó (ý mình là có thể khách hàng của agency bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh) nên mình sẽ không đòi “nợ” nữa. Mình có nói rõ ràng là khoản đó xem như đôi bên hỗ trợ nhau mùa dịch.

Cho đến giờ mình vẫn không nhận lại được số tiền 2 triệu. Sau tin nhắn cuối cùng, mình cũng không có ý định đòi hay “bóc phốt”.

Đến nay, quan điểm cá nhân của mình vẫn là không bóc “phốt” nếu có khách hàng “quỵt” tiền trên các nhóm facebook.


Đây là lý do của mình:


1. Nếu số tiền cũng không quá lớn (như của mình) thì có thể chấp nhận mất, xem như bài học cho bản thân khi hợp tác với những đơn vị khác. Mình nghĩ thêm bạn bớt thù sẽ tốt hơn trong sự nghiệp lâu dài.


2. Mình không nghĩ việc bóc “phốt” trên facebook hay diễn đàn nào đó có tác dụng tích cực cho mình. Kể cả sau đó, nhờ cộng đồng mạng mình có thể đòi được tiền thì mình cũng cảm thấy mất quá nhiều thời gian, mệt mỏi và ảnh hưởng đến những người không liên quan (bức xúc hộ mình).


3. Mình thấy đó là một đơn vị uy tín và họ đã đào tạo mình rất nhiệt tình trong thời gian mình còn chưa biết một bài viết chuẩn SEO là thế nào. Mình đã xem số tiền đó như là phí học nghề nên xác định không đòi nữa và cũng không bóc phốt.


4. Sự việc đó diễn ra trong bối cảnh dịch bệnh và mình đã cho rằng có thể khách hàng của công ty gặp rắc rối do dịch nên mình không nhất quyết đòi bằng được. Mình thấy công ty bình thường cũng thanh toán đều nhưng đợt này có thể khó khăn nên họ mới vậy. Mình cũng không muốn bận tâm quá nhiều chuyện này nên cho qua.


5. Mình nghĩ chuyện này cũng có một phần lỗi của mình là đã không yêu cầu ký hợp đồng hoặc đặt cọc từ đầu. Ngoài ra, có một thời gian mình cứ viết rất nhiều bài mà không đề nghị thanh toán gối đầu, và khoản tiền thanh toán còn thiếu rơi đúng vào thời gian này. Thực ra, thời điểm bắt đầu mình chỉ muốn được viết ngay bất cứ dạng bài gì để lấy kinh nghiệm. Thậm chí mình sẵn sàng viết không công để được học nghề. Những điều này đã khiến mình chưa từng có ý định bóc “phốt” công ty.


6. Lý do cuối cùng là mình tin rằng bài học/kinh nghiệm rút ra sau vụ việc này để không bị quỵt tiền nữa mới là điều quan trọng.

Một số việc mình rút ra để không bị “quỵt” tiền

  • Cần theo dõi rất sát các hạn thanh toán của từng khách hàng và phải gửi thư nhắc khi gần đến hạn hoặc quá hạn 1-2 ngày mà chưa nhận được.

  • Ký hợp đồng cộng tác viên với công ty để đảm bảo mình có bằng chứng cần thiết nếu buộc phải đòi quyền lợi. Lưu ý là hợp đồng cần đề nghị công ty ký trước và đóng dấu đỏ để đảm bảo.

  • Đề nghị công ty đặt cọc tiền nếu viết theo dự án (không tính theo bài). Số tiền đặt cọc ít nhất là 50%.

  • Trước khi viết, cần thỏa thuận rõ ràng các điều khoản và yêu cầu nội dung để tránh việc hai bên có những quan điểm khác nhau khi duyệt bài. Những thỏa thuận này tốt nhất thể hiện trong luồng email hoặc nhắn tin.

  • Nếu bạn là một người viết mới chưa “có tiếng nói” và sợ rằng yêu cầu quá “cành cao” có thể mất luôn cơ hội thì bạn có thể kiểm tra tình hình hoạt động của đơn vị thuê mình viết (bao gồm agency và cả thương hiệu mà bạn viết). Gợi ý là bạn có thể vào website và fanpage của công ty để xem bài mới nhất là ngày bao nhiêu, có người tương tác liên quan đến sản phẩm/dịch vụ không. Nếu quá lâu không có tương tác gì thì cần xem xét lại và hỏi thẳng luôn đầu mối làm việc. Ngoài ra bạn có thể tra cứu thông tin doanh nghiệp hoặc tra cứu mã số thuế để biết doanh nghiệp có hoạt động bình thường không.

Tất nhiên là có những công ty hoạt động bình thường mà vẫn trả thiếu tiền hoặc “quỵt” luôn người viết. Khi đó, bạn hoàn toàn có thể làm việc trực tiếp với kế toán hoặc giám đốc để được giải quyết. Thậm chí, hãy nhờ đến pháp luật nếu số tiền đó đủ lớn và ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn.


Nội dung bên trên là ý kiến cá nhân của mình và mình không có ý chê trách bất cứ ai bóc phốt trên các hội nhóm nhằm đòi lại quyền lợi chính đáng và thù lao cho chất xám của mình. Việc bóc phốt đôi khi cũng vì chúng ta muốn những người khác biết mà tránh hoặc rút các kinh nghiệm cần thiết để không bị mất tiền oan. Tuy vậy, cho dù bạn không sợ uy tín bị ảnh hưởng và cũng không sợ bị kéo vào những chỉ trích không dứt trên môi trường ảo thì chuyện này vẫn ít nhiều ảnh hưởng đến thời gian và cả cảm xúc của bạn.

Mình cũng nghĩ đến một tình huống giả định là số tiền bị quỵt lớn hơn (khoảng 8-10 triệu) và mình đang rất bức xúc với khách hàng đó thì sao? Mình nên bóc phốt để nhờ đến sức mạnh cộng đồng mạng hay tìm đến can thiệp của pháp luật?

Thực ra quan điểm của mình vẫn là không bóc phốt trên mạng. Mình sẽ từ bỏ số tiền đó và xem như là bài học đắt giá. Mình dành thời gian tập trung cho việc trau dồi chuyên môn để sau này kiếm lại số tiền đã mất, thậm chí nhiều hơn. À nếu mình có thể thành danh, được phỏng vấn trên tivi thì mình sẽ tận dụng dịp đó để đá xoáy công ty bùng tiền của mình (cười).

-----------o0o-----------

MỸ HƯỜNG - FREELANCE WRITER/ BLOGGER


Đầu năm, mình gặp lại một người bạn cùng thời đại học trong bữa tiệc đám cưới của nhỏ bạn thân. Bạn ấy là một trong những bạn nam mình nói chuyện nhiều nhất ở lớp đại học. Sau một lúc nói chuyện, mình chia sẻ về câu chuyện nghỉ việc và quyết định làm freelance của bản thân. Trùng hợp thay, bạn ấy cũng đang làm tự do bên lĩnh vực xây dựng. Với kinh nghiệm làm tự do từ ngày ra trường đến nay, bạn ấy khuyên mình nên suy nghĩ lại về quyết định này.


Bạn đưa ra một vài điểm bất lợi của việc làm tự do, và khách hàng “quỵt” tiền là một trong số đó. Cuối cùng, trước khi ra về, bạn chốt một câu rằng: “Nếu được, tớ vẫn muốn đi làm công ty và có thu nhập ổn định thay vì làm freelance. Vì tớ cảm thấy mệt mỏi ở chiến trường này rồi.”


Tối hôm đó, mình suy nghĩ rất nhiều về câu chuyện của bạn ấy. Mình biết cảm giác khi công sức bỏ ra mà cuối cùng không được trả lương xứng đáng thì đau đớn như thế nào. Vì mình đã từng chứng kiến cô bạn thân bị công ty quỵt tiền lương sau khi nghỉ việc. Mặc dù số tiền lúc đó không nhiều, nhưng đó vừa là công sức vừa trúng vào dịp Tết Nguyên Đán. Bạn cứ tưởng sẽ có một chút tiền để mua quà biếu bố mẹ, nhưng cuối cùng lại tay trắng đi về quê.


Đó là một trải nghiệm vô cùng đau khổ và mệt mỏi của một cô gái mới ra trường.


Cho dù là vậy, tại thời điểm đó, nếu không làm nghề viết tự do, mình không biết mình muốn gì và thích gì. Không một công ty nào đủ sức hấp dẫn để mình viết CV xin việc. Freelance Writer vẫn là lựa chọn tối ưu nhất.


Đến nay, mình đã theo đuổi công việc này được gần nửa năm, nó mang lại cho mình rất nhiều hỉ nộ ái ố khác nhau. Tính tới thời điểm hiện tại, mình may mắn chưa rơi vào trường hợp bị khách hàng quỵt tiền.


Mặc dù bị khách hàng quỵt tiền không phải là tình trạng hiếm gặp đối với những người làm tự do, nhưng nếu chuyện đó xảy ra, mình sẽ giải quyết thế nào? Liệu mình có nên bóc phốt người đó lên các trang mạng xã hội hay không? Dưới đây là câu trả lời của mình.


Có nên làm mọi chuyện trở nên ồn ào?


Có hai kiểu giải quyết cho tình huống này. Một là xử lý theo kiểu ồn ào như “bóc phốt” trên các trang mạng xã hội. Hai là im lặng và từ từ tìm hướng giải quyết.


Đối với kiểu số một, người “bóc phốt” ngoài mục đích mong muốn lấy lại tiền, họ còn tìm kiếm sự đồng cảm từ những người khác. Theo họ, đó là cách lấy lại tiền nhanh nhất và hiệu quả nhất. Nhờ tốc độ lan truyền tin tức nhanh đến chóng mặt của mạng xã hội, bài bóc phốt sẽ lan truyền rộng rãi đến với nhiều người. Khi đó, sẽ có nhiều luồng sóng tiếp nhận từ động viên an ủi cho đến những lời trách móc... Nếu lựa chọn cách làm này, bạn phải là người có khả năng đứng vững trước dư luận.


Bản thân mình không thích mọi chuyện xảy ra quá ồn ào nên mình đi theo phương án thứ hai. Đây là câu chuyện của cá nhân nên mình muốn tự xử lý. Chỉ khi chuyện này vượt quá khả năng, mình mới tìm kiếm sự giúp đỡ từ người khác.


Đăng lên mạng xã hội không phải là cách giải quyết duy nhất


“Bóc phốt” không phải cách duy nhất lấy lại tiền từ khách hàng mà chỉ là một trong những lựa chọn. Bạn nên nhớ rằng bóc phốt nhau không có nghĩa khách hàng sẽ sợ và trả tiền cho bạn ngay lập tức. Dĩ nhiên, điều đó vẫn có thể xảy ra nhưng không phải lúc nào mọi chuyện đều đi theo hướng bạn muốn.


Ngoài cách này, vẫn còn nhiều cách khác hay hơn để “đòi nợ” và mình sẽ ưu tiên lựa chọn.


Cách 1: Liên tục gửi mail đến khách hàng. Một số khách hàng nghĩ bạn sẽ từ bỏ nếu họ cứ mãi im lặng. Nhưng không. Họ nợ dai bao nhiêu mình đòi dai bấy nhiêu. Mình sẽ lên lịch gửi thư tự động đến khách hàng đó. Nếu họ cảm thấy bị làm phiền, họ sẽ trả nợ. Nếu họ muốn dời lại tháng sau vì lý do chưa có ngân sách, đúng 1 tháng sau, mình sẽ nhắc nhở họ thêm một vài lần nữa.


Cách 2: Liên lạc với những người khác cùng làm việc với họ để tìm hiểu mọi chuyện. Từ những người đồng nghiệp đó, mình sẽ hiểu rõ hơn về vị khách mình đang hợp tác. Ngoài ra, khi kết nối với họ, mình có thêm sự đồng cảm và ủng hộ từ những người có chung hoàn cảnh. Ít ra lúc đó, mình không đơn độc.


Cách 3: Yêu cầu khách hàng gỡ bài viết xuống. Nếu khách hàng không trả tiền mà vẫn tiếp tục đăng bài, điều này có nghĩa họ đang vi phạm về luật sở hữu trí tuệ và mình có quyền yêu cầu họ gỡ bài viết. Có thể họ sẽ không làm theo ý mình nhưng bạn cứ thử yêu cầu vì nếu họ chấp thuận, ít ra mình có thể tái sử dụng bài này vào những mục đích khác.


Cách 4: Nhờ đến sự hỗ trợ của pháp luật. Đây là lý do vì sao mỗi freelance writer nên thủ sẵn hợp đồng làm việc. Nếu khách hàng không trả tiền, tức là họ đang vi phạm hợp đồng và mình hoàn toàn có thể nhờ đến pháp luật can thiệp. Pháp luật luôn công bằng, nếu mình đang làm đúng, mình không có gì phải sợ.


Cách 5: Từ bỏ câu chuyện đòi nợ và quyết định chấm dứt làm việc với loại khách hàng này. Theo mình, đây là phương án bất đắc dĩ cuối cùng mà mình phải lựa chọn. Nếu đã cố gắng nỗ lực đi đòi nợ và không được, mình sẽ xem như của đi thay người và đây là chi phí cho bài học xương máu đó. Mình tin sau bài học này, mình sẽ lớn lên và trưởng thành hơn trong sự nghiệp freelancer.


Đừng lấy trứng chọi đá


Theo mình, bóc phốt những công ty đó lên mạng xã hội là một nước đi vô cùng mạo hiểm mà rủi ro phần lớn thuộc về chính mình.


Mình chỉ là một người viết mới vào nghề, kinh nghiệm chưa nhiều, mối quan hệ ít. So với một công ty, mình chẳng là cái gì đối với họ. Việc bóc phốt công ty đó lên các trang mạng xã hội đồng nghĩa với việc mang sự rủi ro về cho bản thân. Mình không thể biết quyền lực của người đó và mình càng không biết hệ quả của chuyện “bóc phốt” này sẽ đi đến đâu. Nếu họ là người có “máu me” trong xã hội, không những không được trả nhuận bút mà có khi trang Facebook cá nhân cũng sẽ “bay màu” trong vòng 1 nốt nhạc.


Tình huống xấu hơn, họ sẽ sử dụng bài đăng đó để đánh ngược lại mình vì làm ảnh hưởng đến tình hình kinh doanh của công ty. Bạn không sai nhưng họ sẽ làm cho bạn trở thành sai. Đó là cái đáng sợ của xã hội hiện nay.


Và nếu bài bóc phốt đi quá xa ngoài tầm kiểm soát, nó có thể mang tác dụng phụ và ảnh hưởng đến danh tiếng của bạn. Một số khách hàng tiềm năng khi đọc những bài viết này, có thể họ sẽ hơi do dự khi muốn thuê bạn. Vì nếu như họ trả lương trễ cho bạn vì lý do bất khả kháng, liệu họ có được yên hay cũng lên các diễn đàn “ngồi” như công ty A này. Chắc bạn biết tốc độ lan tin của mạng xã hội nhanh như thế nào mà đúng không?


Mình biết, nếu gặp tình huống này xảy ra, sự nóng giận sẽ làm lu mờ đi lý trí. Khi đó, mình hoặc bạn đều sẽ có những bước đi sai lầm mà quên mất hậu quả phía sau. Đôi khi mình chỉ cần chậm lại một nhịp, mọi vấn đề sẽ giải quyết theo cách tốt hơn mà không để lại rủi ro.


Con đường trở thành Freelance Writer vẫn sẽ còn nhiều khó khăn thử thách ở phía trước. Chuyện “quỵt” tiền là chuyện chúng ta luôn được cảnh báo bởi rất nhiều người. Chúng ta biết nó sẽ xảy ra, chỉ là không biết khi nào. Nhưng nếu chuyện này xảy đến, mình vẫn luôn hy vọng cả bạn và mình sẽ giữ vững tinh thần vượt qua thử thách này.


-----------o0o-----------

HẠNH TRANG - FREELANCE MEDICAL WRITER


Bị khách hàng “quỵt tiền” chắc chắn là trải nghiệm kinh khủng với mọi cây viết tự do. Nhưng nếu chẳng may phải đối mặt với tình huống này, bạn sẽ làm gì? Chuẩn bị một bài văn tế thật “tâm huyết” rồi đăng tải lên các hội nhóm facebook hay âm thầm xử lý phía sau bàn phím?


Mình sẽ chọn cách thứ hai. Mặc dù cảm xúc tức giận khi bị lừa dối khiến con người bản năng của mình gào thét, muốn vạch trần sự thật công khai, nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu cách hành xử như vậy có lợi ích gì không? Liệu bạn có đòi được khoản thù lao đầy mồ hôi nước mắt hay cảm thấy thoải mái hơn không? Hoặc bạn có cảnh báo được các cây viết tự do khác phải cẩn thận không?


Mình nghĩ là khó. Khi khách hàng đã quyết tâm “tàng hình”, sẽ chẳng có cách nào để họ cảm thấy xấu hổ hay áy náy rồi gửi trả nhuận bút cho bạn. Nếu cộng đồng mạng giúp dằn mặt hoặc report tài khoản facebook, vị khách hàng ấy hoàn toàn có thể im lặng một thời gian, chờ sự việc lắng xuống rồi lập tài khoản mới, tiếp tục lừa gạt những cây viết nhẹ dạ cả tin khác. Điều đó có nghĩa, khách hàng của bạn chẳng bị tổn hại gì nhiều khi bạn “bóc phốt” họ trên mạng xã hội.


Thế nếu bạn muốn vạch trần sự thật để cảnh báo các cây viết tự do khác thì sao? Đồng ý rằng bạn có thể nhắc họ nâng cao cảnh giác nhưng chẳng thể giúp họ tránh khỏi cái bẫy lừa đảo. Bởi lẽ còn hàng trăm, hàng ngàn khách hàng xấu xí ngoài kia. Bạn có thể vạch mặt một người chứ không thể vạch mặt tất cả. Nếu thế, thay vì đăng tải nội dung bóc phốt, bạn viết một bài hướng dẫn cách phòng tránh khách hàng lừa đảo chẳng phải sẽ hữu ích với cộng đồng hơn sao?


Ai cũng có thể tự phong cho mình danh hiệu cây viết chuyên nghiệp nhưng phong thái chuyên nghiệp của một cây viết thực sự đến từ đâu? Với mình, một cây viết chuyên nghiệp phải có sự tử tế khi sáng tạo nội dung, phong cách làm việc nghiêm túc và cách hành xử văn minh. Mình tin “bóc phốt” khách hàng quỵt tiền trên mạng không phải cách hành xử chuyên nghiệp. Giống như câu chuyện phản bội trong tình yêu, việc nói xấu nhau sau khi chia tay trên facebook không có gì hay ho, thú vị.


Nếu là mình, thay vì dành thời gian viết bài vạch trần khách hàng, mình sẽ tận dụng khoảng thời gian đó để nghỉ ngơi, soi xét và rút kinh nghiệm cho bản thân. Mình sẽ loại bỏ cảm xúc tức giận, bức bối bằng cách viết nhật ký. Viết cho chính mình là cách hiệu quả để trút hết những cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực. Ngoài ra, vận động thể lực để toát mồ hôi cũng giúp tâm trí mình sáng sủa, yên bình hơn. Sau rồi, mình sẽ nhìn ngắm và kiểm điểm bản thân. Có phải mình không cẩn thận xác minh uy tín của khách hàng trước khi bắt đầu làm việc? Hay do mình ngại ngùng, không yêu cầu khách hàng trả trước 50% thù lao của dự án? Phải chăng mình nên xây dựng hợp đồng bằng văn bản chứ không chỉ thỏa thuận miệng? Đó chính là quá trình mình sẽ tự xoa dịu, vỗ về bản thân cũng như tự vấn, tự đáp và học hỏi từ sai lầm của chính mình.


Người xưa có câu “Uốn lưỡi 7 lần trước khi nói”. Vậy trước khi viết thì sao? Hãy nắm tay 7 lần trước lúc đặt bút để những gì bạn viết ra là những điều bạn tâm huyết nhất và hữu ích nhất cho người đọc. Những câu chuyện riêng tư, những cảm xúc cá nhân chỉ nên gấp gọn trong cuốn sổ của riêng bạn mà thôi.


-----------o0o-----------



70 views0 comments