Top 3 kỹ năng mềm bất bại cho mọi freelance writer – Phần 2: Kỹ năng ghi nhớ

Trong phần 1, chúng ta đã biết về tầm quan trọng của sự tập trung. Kỹ năng tập trung cao sẽ mang lại những lợi thế nhất định trong nghề viết, nhưng đó chưa phải là tất cả. Để làm chủ hiệu quả tính đa nhiệm của công việc viết lách tự do, chúng ta cần một công cụ hỗ trợ khác cũng mạnh mẽ không kém. Đó là kỹ năng ghi nhớ.


Thật sự có loại thuốc nào giúp trí óc sáng suốt để có thể ghi nhớ tốt hơn không? Câu trả lời là không. Những loại thực phẩm chức năng được quảng cáo rầm rộ có thể cần thiết để bổ sung và nuôi dưỡng tế bào não, nhưng không phải là giải pháp tốt cho trí nhớ. Thực chất, ghi nhớ là một kỹ năng cần được tập luyện khoa học và bài bản. Để làm được điều đó, chúng ta cần hiểu rõ trí nhớ hình thành và hoạt động như thế nào.


Trí nhớ là điều kiện kiên quyết để tư duy hiệu quả


Nếu mô hình hoá trí óc người viết như một mạng nhện chằng chịt, vậy làm thế nào để độc giả bị “mắc lưới" và “dính chặt” vào câu chuyện chúng ta đang thể hiện? Chúng ta cần có những điểm kết nối, cần hiểu rõ chỗ nào cần giăng “loại tơ” gì. “Sợi tơ” đó được hình thành liền mạch và vững chắc nhờ vào trí óc sáng suốt. Nếu “sợi tơ" bị đứt gãy, độc giả sẽ rơi tõm vào khoảng không. Họ không thu nhận được gì từ bài viết, cũng không thấy mối liên kết với tác giả. Khả năng họ tiếp tục theo dõi chúng ta là rất thấp.


Lấy ví dụ khi triển khai viết về bất cứ chủ đề nào, chúng ta cần đi qua các bước cơ bản sau:

  • Đặt vấn đề: lồng ghép cảm xúc để thể hiện đúng tâm tư của độc giả.

  • Tầm quan trọng của vấn đề và những kết quả thu được nếu vấn đề được giải quyết tốt: thể hiện bằng các trải nghiệm bản thân, dẫn chứng của những nghiên cứu có ích, ví dụ minh hoạ v.v.

  • Nêu giải pháp cho vấn đề: quay lại trọng tâm vấn đề để giải quyết nó.

Cụ thể ở mỗi giai đoạn này, trí nhớ đóng vai trò như thế nào?

  • Trí nhớ tạo ra ký ức phong phú và làm giàu cảm xúc của người viết. Bạn muốn chạm đến tâm tư của độc giả, nhưng không có một ký ức nào ghi nhận cảm giác tương tự. Hoặc tệ hơn, bạn không thể nào nhớ nổi bản thân đã trải qua cảm giác đó thế nào. Vậy thì bạn không thể thực hiện bước số 1: diễn tả lại chính xác và hiệu quả những gì mà bạn vốn không nhớ.

Ảnh: Freepik
  • Bạn đọc rất nhiều tài liệu, sách tham khảo, các bài viết hay của những tác giả khác. Thật tuyệt vì bạn có một nguồn dữ liệu khổng lồ làm cơ sở cho lí luận của mình. Nhưng trí nhớ của bạn hoạt động không hiệu quả, nên bạn không thể ghi lại chúng ở bước số 2. Hoặc bạn phải tốn rất nhiều thời gian để tìm kiếm, trích lục chúng. Bạn cũng có thể gặp khó khăn vì quên mất mối liên hệ giữa những tư liệu này và vấn đề bạn đang thể hiện. Vậy nên bạn không biết sử dụng chúng như thế nào. Lối hành văn và mạch cảm xúc của bạn bị đứt đoạn. Ý tưởng trở nên rời rạc, thiếu liền mạch, hỗn độn - đó là những tiền đề của căn “bệnh” bí ý tưởng.

  • Dù chật vật với trí nhớ không hiệu quả của mình, bạn vẫn có thể vượt qua bước 1 và 2 sau khi tiêu tốn kha khá thời gian. Nhưng đến bước 3, một lần nữa bạn lại gặp khó khăn khi quên mất mục tiêu ban đầu. Bạn đã đi nhiều vòng quá xa và không chắc là mình muốn khẳng định điều gì. Cuối cùng bạn đưa ra một kết luận rất ít hoặc thậm chí không liên quan. Bạn có thể không nhận ra sự mâu thuẫn đó, nhưng chắc chắn không đánh lừa được những độc giả với óc tổ chức tốt. Công sức xây dựng bài viết của bạn đổ sông đổ biển.

Với ví dụ phân tích này, bạn có thể thấy trí nhớ cực kỳ quan trọng để hình thành một lý luận có cơ sở vững chắc. Từ khi lập dàn ý, tổ chức bài viết, đến lúc thể hiện chúng thành con chữ, chúng ta đều cần sự hỗ trợ của kỹ năng này. Trí nhớ tốt sẽ giúp bạn thực hiện tất cả giai đoạn nhanh chóng, chính xác và hiệu quả. Và đó là điều mà tất cả cây bút đang hướng tới.


Trí nhớ được hình thành như thế nào?


Theo học giả Nguyễn Duy Cần, trí nhớ hình thành qua 3 giai đoạn bao gồm: ấn tượng (impression), lưu trữ (conservation) và hồi tưởng (rapel). Sau đó, trí nhớ có thể giảm sút vì quá trình quên lãng.


1. Giai đoạn ấn tượng


Đây là giai đoạn trí óc tiếp nhận thông tin lần đầu, ghi vết chúng trên vỏ não. Có nhiều kiểu ghi nhớ như:

  • Ghi nhớ máy móc (ví dụ: học vẹt, đọc mà không hiểu…)

  • Ghi nhớ có suy luận (ví dụ: cảm thụ được ý nghĩa, mối liên hệ, biết đặt câu hỏi tìm tòi thêm…)

  • Ghi nhớ bằng ấn tượng (ví dụ: cảm giác hoảng sợ và đau đớn khi ngã xe đẹp lần đầu quá mạnh mẽ, nên chúng ta vẫn nhớ dù tình huống đã xảy ra từ lâu)

2. Giai đoạn lưu trữ


Não bộ tiếp tục đưa thông tin vào:

  • Vùng nhớ ngắn hạn. Ví dụ: sau khi cố gắng nhớ địa chỉ để nhập vào đơn đặt hàng, ta không còn quan tâm tới nữa.

  • Vùng nhớ dài hạn. Ví dụ: ta đọc một bài thơ và vô cùng tâm đắc đến mức thuộc nằm lòng. Như vậy, bài thơ đó đã nằm trong vùng nhớ dài hạn của chúng ta.

3. Giai đoạn hồi tưởng


Não bộ truy xuất những thông tin có sẵn trong vùng nhớ dài hoặc ngắn hạn để sử dụng.


Ví dụ: chúng ta chia sẻ bài thơ đã thuộc lên trang cá nhân hoặc trích đoạn vào bài viết. Trong lúc viết, ta nhớ về cảm xúc, ấn tượng lần đầu đọc bài thơ đó. Toàn bộ quá trình này chính là hồi tưởng.


4. Giai đoạn quên lãng


Trí óc chúng ta chủ động hoặc bị động xóa đi một phần thông tin hoặc tất cả thông tin.


Như vậy để nhớ được nhiều thông tin một cách hiệu quả hơn, ta cần tìm phương pháp cải thiện ba quá trình đầu tiên, từ đó giảm thiểu ảnh hưởng của quá trình quên lãng. Có những yếu tố bên ngoài tác động trực tiếp đến trí nhớ như sức khỏe tinh thần và thể chất phải được can thiệp bằng các quy trình trị liệu chuyên sâu. Ngoài ra, trong điều kiện bình thường, chúng ta hoàn toàn có thể rèn luyện và nâng cao trí nhớ bằng nhiều phương pháp đơn giản.


Giúp trí nhớ hoạt động hiệu quả hơn


1. Cải thiện quá trình ghi nhận thông tin


Trong 3 kiểu ghi nhớ nêu trên, ghi nhớ máy móc khiến thông tin dễ đẩy vào vùng nhớ tạm - nơi chúng sẽ bị ưu tiên xóa khỏi ký ức đầu tiên. Vì vậy, hãy cố gắng tiếp nhận thông tin ta muốn ghi nhớ một cách chủ động bằng kiểu ghi nhớ có suy luận hoặc ghi nhớ bằng ấn tượng mạnh.


Ví dụ, bạn hãy luôn tìm hiểu ý nghĩa của những thông tin mình muốn ghi nhớ thông qua cách đặt câu hỏi:

  • Thông tin này dành cho đối tượng nào?

  • Thông tin này xuất phát từ đâu?

  • Thông tin này mang nội dung chính là gì?

  • Thông tin này có ảnh hưởng hay liên quan trực tiếp gì đến chúng ta?

Những câu hỏi này giúp chúng ta xác định chính xác tầm quan trọng của thông tin, đồng thời tạo ra cảm xúc làm cơ sở cho kiểu ghi nhớ bằng ấn tượng.


Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao mình vẫn còn nhớ giai điệu và ca từ của bài hát ru từ ngày còn nằm nôi? Và bạn có thể dễ dàng tiếp lời khi âm nhạc quen thuộc cất lên? Tương tự với những kỉ niệm vui, buồn, tổn thương… chúng đều được lưu trữ hoàn hảo trong não bộ mà không cần bất kì một cố gắng quá sức nào. Ấn tượng mạnh về cảm xúc chính là yếu tố tạo nên điều kỳ diệu này. Đây cũng là biện pháp giúp chúng ta nâng cao đáng kể hiệu quả của quá trình ghi nhận.


Vì vậy, bạn hãy thêm cảm xúc cho thông tin bằng cách tự hỏi chúng mang lại cho ta cảm giác gì. Nếu có thể, hãy sử dụng nhiều từ tượng thanh, tượng hình, từ láy, từ diễn tả màu sắc để vẽ nên bức tranh với chất liệu là những thông tin ta vừa tiếp nhận. Vì hình ảnh luôn tác động mạnh mẽ về mặt cảm xúc với trí não, hơn là những từ ngữ thông thường.


2. Cải thiện quá trình lưu trữ


Sherlock Holmes - nhân vật chính trong tiểu thuyết trinh thám nổi tiếng của Sir Arthur Conan Doyle - có trí nhớ phi thường trong một số lĩnh vực. Tuy nhiên ông hoàn toàn mù mờ về thiên văn, địa lý, văn học hay chính trị. Và khi người bạn bác sĩ hỏi ông về điều này, ông trả lời: “Khả năng lưu trữ thông tin của trí óc là hữu hạn. Việc tiếp thu những thứ vô bổ sẽ làm giảm cơ hội học được những điều có ích.”


Đây là một quan điểm hoàn toàn đúng đắn. Hãy tưởng tượng trí óc chúng ta là một căn phòng với diện tích cố định. Nếu có quá nhiều ý tưởng - đồ dùng sẽ khiến không gian trở nên chật chội. Vì thế, ta hãy cẩn thận lựa chọn những gì cần thiết để lưu trữ thay vì ghi nhận tất cả thông tin.


Ngoài việc xác định thông tin để ghi nhớ, chúng ta cần tổ chức chúng thật tốt trong “căn phòng” não bộ. Bạn hãy thực hiện tuần tự các bước sau:

  • Phân loại theo nhiều tầng. Ví dụ: kỹ năng viết có thể chia thành những loại nhỏ như kỹ năng viết bài SEO, kỹ năng viết copywriting, kỹ năng viết blog…

  • Tìm một hình mẫu hoàn hảo trong mỗi loại hoặc xác định một dàn ý chung nhất cho loại đó. Ví dụ: nói về viết content, ta có thể chọn một tác giả xuất sắc mà ta biết trong lĩnh vực này và lấy cấu trúc triển khai bài viết của họ để tham khảo.

  • So sánh điểm giống và khác giữa kiến thức ta đang tiếp nhận với hình mẫu đó.

Từ đó, ta có thể tạo được mối liên hệ chặt chẽ giữa các thông tin trong trí óc. Quá trình hồi tưởng trở nên nhanh chóng hơn. Điều này cũng tương tự như việc tìm một món đồ được dán nhãn trong các hộc tủ được sắp xếp gọn gàng thì luôn luôn dễ dàng hơn so với trong một căn phòng mà bừa bộn đồ đạc.


3. Cải thiện quá trình hồi tưởng


Sau 2 bước đầu tiên, trí óc của bạn đã được sắp xếp khá khoa học. Bước thứ ba này là quá trình tìm kiếm lại những thông tin được lưu trữ trong ký ức. Để việc hồi tưởng dễ dàng và chính xác, ta có thể sử dụng 3 biện pháp sau đây:

  • Tạo nội dung tóm tắt: bắt nguồn từ ý chính, sau đó đi đến các ý phụ, chi tiết ý phụ, rồi đến các lập luận hỗ trợ, các luận điểm tương phản, ví dụ chứng minh… Bạn có thể thiết kế lại nội dung đã ghi nhớ dưới dạng infographic (canva là một công cụ hỗ trợ rất tốt), bản đồ tư duy - mindmap (sử dụng miễn phí tại đây) hoặc viết bài review, bài tổng hợp…

  • Tổ chức tranh luận với bạn bè theo hướng tích cực: thử đặt vấn đề bạn đã ghi nhớ vào một cuộc thảo luận mở, bạn sẽ bất ngờ về tính hiệu quả trong việc hồi tưởng lại nó. Suốt quá trình trao đổi, tìm luận điểm phản biện, trí óc bạn buộc phải lần theo mọi mối dây kết nối. Sự hào hứng và những góc nhìn mới lạ từ những người khác giúp tư duy của bạn trở nên linh hoạt hơn. Thậm chí nó còn khơi gợi lại những thông tin đã cũ, vốn tưởng như đã bị lãng quên.

  • Chia sẻ hoặc hướng dẫn cho người khác: tương tự như tranh luận, truyền đạt kiến thức là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để ghi nhớ thông tin lâu dài. Càng chia sẻ cho nhiều người, độ thấm nhuần của thông tin và tốc độ hồi tưởng càng nhanh. Biện pháp này được thực hiện dưới nhiều hình thức như: thuyết trình, dạy học (coaching), viết lách dạng bài “How to"...

Tóm lại, những biện pháp giúp cải thiện quá trình hình thành trí nhớ có thể gói gọn như sau:

Kết luận


Tập trung - Ghi nhớ - Tổ chức. Bộ kỹ năng này hình thành chiếc kiềng ba chân giúp trí óc vững vàng, sáng suốt trong mọi hoàn cảnh. Chúng không hoàn toàn độc lập với nhau, mà luôn bổ trợ và hoàn thiện cho nhau. Nếu hiểu được nguyên lý, chúng ta hoàn toàn có thể rèn luyện chúng để nâng cao hiệu suất làm việc và sắp xếp cuộc sống. Bạn hãy tiếp tục đón đọc phần 3 về kỹ năng tổ chức trong bài viết kỳ tới nhé!


Bài tập thực hành


1. Hãy tóm tắt một nội dung theo bất kỳ hình thức nào bạn thích (infographic, bài viết, mindmap...) để ghi nhớ lại một quyển sách hoặc một chủ đề hay bạn đã học/ đọc. Sau đó chia sẻ với chúng với bạn bè và khuyến khích mọi người phản hồi.


2. Thử ghi nhật ký trước giờ đi ngủ (5-10 phút) để xem bạn có thể nhớ được bao nhiêu sự việc xảy ra trong ngày và có bỏ lỡ điều gì thú vị hay không.


128 views0 comments

Subscribe to Our Newsletter

  • White Facebook Icon

© 2019 by Writer'sLife. From Hobby Writer to Pro.