Top 3 kỹ năng mềm bất bại cho mọi freelance writer – Phần 1: Kỹ năng tập trung

Updated: Feb 20

Khi còn ở vị trí quản lý nhóm kiểm soát chất lượng, tôi có tham gia buổi phỏng vấn với tư cách là nhà tuyển dụng. Hầu hết trong hồ sơ năng lực của các ứng viên đều có thế mạnh này: “Khả năng làm việc đa nhiệm” (thuật ngữ hay dùng là “multiple-task” hoặc “multiple tasking”). Tôi đã hỏi lại ứng viên rằng: “Bạn có chắc làm việc đa nhiệm là một mô hình làm việc hiệu quả không? Và bạn có biết kỹ năng nào tăng tính hiệu quả của nó không?”. Nhưng không ứng viên nào đưa ra câu trả lời khiến tôi thấy thật sự hài lòng.


Chuyển sang làm việc với vai trò là người viết lách tự do, tôi chiêm nghiệm và nhận ra rằng viết lách về cơ bản cũng là một nghề đa nhiệm. Ví dụ, để trở thành freelance business writer, bạn cần kiêm nhiệm:

  • Tạo sản phẩm

  • PR/ Marketing

  • Nâng cao chất lượng sản phẩm

  • Quản trị tài chính và rủi ro cá nhân

Như vậy, bên cạnh kiến thức và kỹ thuật chuyên môn, kỹ năng mềm để nâng cao năng suất làm việc đa nhiệm sẽ góp phần giúp bạn viết tốt và hỗ trợ nghề viết của bạn phát triển. Nếu tra từ khóa “cách để multiple tasking hiệu quả” trên Google, bạn sẽ thấy nhiều bài viết liên quan mà từ đó tôi đã giúp bạn đúc kết 3 kỹ năng cốt lõi: kỹ năng tập trung, kỹ năng ghi nhớ và kỹ năng tổ chức. Trong phần 1, tôi sẽ giới thiệu với bạn cách rèn luyện và nâng cao kỹ năng tập trung.


1. Tầm quan trọng của sự tập trung đối với việc viết


Tập trung là nền tảng của quan sát và sáng tạo hiệu quả


Chúng ta đều biết việc quan sát tốt có hiệu quả thế nào đối với người viết lách. Quan sát tốt không những giúp bạn tìm kiếm được cảm hứng và nguồn chủ đề vô tận, mà còn giúp bạn sáng tạo nên những bài viết hiệu quả, phù hợp với xu hướng, mục đích và tính cách của độc giả. Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao một hiện tượng hết sức bình thường với bạn lại là nguồn thông tin giá trị với tác giả khác không? Chúng ta hãy cùng xem xét ví dụ về một tình huống quen thuộc dưới hai góc nhìn khác nhau:


Bạn đang điểm tin online và đột nhiên dừng lại ở một tiêu đề gây chú ý: “Chuyên gia đưa ra lời khuyên về những hành vi giúp trẻ phát triển trí thông minh vượt trội”


- Góc nhìn 1: Bạn nhấp vào bài viết, đọc hết và đưa ra kết luận: “Chẳng có gì mới mẻ, toàn những điều tôi đã biết”. Sau đó, bạn tiếp tục giải trí và hoàn toàn lãng quên nó.


- Góc nhìn 2: Bạn nhấp vào bài viết. Nội dung không có gì đặc sắc nhưng bạn tự hỏi vì sao nó vẫn thu hút bạn? Sau đó bạn nhận ra những cụm từ như “chuyên gia”, “nghiên cứu khoa học” v...v…

có vẻ là nguyên nhân chính gây tò mò và góp phần tạo độ tin cậy cao. Bạn lập tức muốn tìm hiểu về xu hướng hành vi này và đó sẽ là chủ đề cho bài viết tiếp theo của bạn.


Ở góc nhìn số 2, nhờ vào sự tập trung, chúng ta có thể quan sát toàn diện hơn và thu được những thông tin hữu ích hơn so với góc nhìn số 1. Mỗi ngày, não bộ con người tiếp nhận hàng triệu thông tin dưới nhiều dạng khác nhau, lưu trữ chúng trong vùng nhớ tạm và hầu hết sẽ bị xóa bỏ ngay sau đó. Sự tập trung chính là mấu chốt giúp chúng ta chọn lọc và lưu trữ những thông tin bổ ích hiệu quả hơn.


Tập trung giúp nâng cao hiệu suất viết


Những ngày đầu viết lách, tốc độ viết của tôi vô cùng chậm: hơn 5 giờ cho một bài viết 800 từ theo chủ đề tự do và thêm 2 giờ nữa để biên tập. Mặc dù tôi được đào tạo bài bản về kỹ thuật viết, nhưng hiệu suất hoàn thành theo đúng kế hoạch của tôi vẫn còn khá thấp. Nguyên nhân là ở thói quen làm việc không thật sự tập trung. Đang nghiên cứu cho lĩnh vực mình viết, tôi đột nhiên có ý tưởng tham gia một khóa học liên quan. Thế là tôi lang thang đọc từ website này sang fanpage khác. Đến khi quay lại, tôi gần như quên mất mình định viết gì và trước đó mình đang kết thúc ở đâu. Tôi phải tốn thời gian đọc toàn bộ bài viết một lượt và xác định dàn ý một lần nữa.


Hầu hết chúng ta đều làm việc theo lối này: vừa viết vừa biên tập, vừa nghiên cứu vừa lập dàn ý. Chúng ta không tập trung hoàn tất bất kỳ giai đoạn nào mà cứ nhảy sang bên nọ lại xọ bên kia, và nghĩ đó là cách đa nhiệm hóa công việc. Sự thật là bạn chỉ có thể làm nhiều việc hiệu quả nếu tập trung cho từng mục riêng lẻ trong một khoảng thời gian cố định được phân bổ rõ ràng. Trong mục số 2, tôi sẽ gợi ý giúp bạn một vài phương pháp rèn luyện kỹ năng tập trung để có thể cải thiện 50% hiệu suất viết chỉ trong 1 tháng, như tôi đã áp dụng và thành công.


Tập trung giúp bạn lấy lại năng lượng sau khi hoàn tất công việc


Ai cũng nghĩ sau một thời gian dài tập trung làm việc tối đa, cơ thể sẽ mệt mỏi rã rời, thậm chí kiệt sức. Nhưng sự thật lại hoàn toàn trái ngược. Năm 1975, nhà tâm lý học Mihály Csíkszentmihályi lần đầu giới thiệu về khái niệm tập trung sâu. Theo ông, khi đạt đến trạng thái này, thần kinh sẽ hoạt động đồng bộ nhịp nhàng và sản sinh nhiều hoocmon có lợi, tạo ra cảm giác vui vẻ và hạnh phúc. Tác dụng của việc tập trung sâu cũng đã nhiều lần được khẳng định bởi các nhà triết lý giáo dục hàng đầu như Maria Montessori hay Steiner, và tiếp tục được sử dụng trong các nghiên cứu tâm lý học hiện đại.


Tập trung giúp bạn tái tạo năng lượng và tinh thần hiệu quả, mang lại cảm giác sảng khoái sau khi hoàn tất công việc. Khi làm việc với trạng thái tập trung sâu, bạn không còn quan tâm tới thời gian và không gian xung quanh. Tất cả những gì thu hút bạn là công việc đang làm và kết quả bạn sắp thu được. Nhờ vậy, đầu óc bạn trở nên linh hoạt và nhạy bén để giải quyết vấn đề tốt hơn hơn. Trái lại, nếu làm việc trong sao nhãng, bạn thường có xu hướng mệt mỏi, ù lì, buồn chán và thậm chí cáu bẳn. Khi việc không hoàn thành thì tâm trạng bạn cũng xấu theo. Đôi khi nó còn khiến bạn cảm thấy mất luôn động lực để bắt đầu lại vào hôm sau.


2. Phương pháp rèn luyện sự tập trung

Ảnh: Freepik

Tập trung mang lại những lợi ích không thể bàn cãi cho người viết lách. Bạn có háo hức tìm hiểu cách cải thiện nó không? Dưới đây là những phương pháp vô cùng hiệu quả để bạn cùng tôi luyện tập kỹ năng này mỗi ngày.


Tạo hứng thú


Cách đơn giản nhất để tập trung là làm việc mình thích. Người thích đọc sách thì sẽ đọc quên thời gian. Người thích chơi game có thể chơi quên ăn quên ngủ. Vậy nếu bạn yêu thích viết lách thì bạn sẽ chú tâm vào việc viết mỗi ngày. Dĩ nhiên có những lúc tinh thần sao nhãng, bạn cảm thấy nản chí khi gặp đề tài khó hay khách hàng không phù hợp, rồi bạn muốn bỏ cuộc. Vậy những lúc ấy, bạn hãy tự hỏi bản thân và trả lời:

  • Lý do vì sao bạn bắt đầu công việc viết lách tự do này?

  • Những viễn cảnh tươi đẹp nếu bạn vượt qua khó khăn trước mắt là gì?

  • Tìm đọc lại lời khen của những độc giả trước đây để thấy công sức sáng tạo của bạn mang lại ý nghĩa thế nào cho người khác?

  • Bạn thích tác giả nào? Bạn có muốn giống họ không? Họ cũng từng như bạn và họ đã không bỏ cuộc, còn bạn thì sao?

  • Nếu bạn không làm tiếp, bạn có đối diện với những vấn đề phức tạp nào không? Đền bù hợp đồng hay là mất danh tiếng và không thể tiếp tục làm freelance writer được nữa? Đôi khi đặt bản thân vào tình thế căng thẳng cũng là một cách hiệu quả để bạn có thể suy nghĩ tích cực hơn.

Tìm lại được hứng thú trong công việc rồi, bạn sẽ nhanh chóng đưa bản thân trở lại trạng thái tập trung và làm việc hiệu quả hơn bao giờ hết.


Rèn luyện thể chất


“Một trí tuệ minh mẫn bắt đầu từ một cơ thể khỏe mạnh”. Thật vậy, bạn không thể chú tâm vào bất cứ điều gì khác nếu thể chất quá yếu ớt và thường xuyên đau ốm, mệt mỏi. Khi tôi cảm, tôi chỉ muốn ngủ, đến ăn uống cũng không màng, nói chi đến làm việc hay tập trung tinh thần.


Vì vậy, bạn hãy sắp xếp thời gian biểu khoa học, lựa chọn một môn thể thao nhẹ nhàng vừa sức để luyện tập ít nhất 3 ngày mỗi tuần. Hoặc bạn chỉ cần 10 phút vận động nhẹ nhàng mỗi ngày để giúp cơ thể được dẻo dai và có sức bền tốt hơn. Từ đó tinh thần sảng khoái, dễ tập trung hơn. Haruki Murakami - tác giả nổi tiếng của quyển tiểu thuyết “Rừng Nauy” đã khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa việc chạy bộ và sự nghiệp viết lách của ông. Quá trình luyện tập và duy trì chạy bộ đã mang lại cho ông nhiều cảm xúc, ý tưởng và ảnh hưởng không nhỏ đến con đường sáng tạo nghệ thuật. Biết đâu chừng với bạn cũng thế.


Rèn luyện thói quen trong suy nghĩ và hành động


Ngoài tạo sự hứng thú để tập trung, bạn hoàn toàn có thể biến sự tập trung thành mọi thói quen. Khi đã là thói quen, bạn sẽ tự động thực thi theo bản năng mà không cần phải gắng sức hay nhắc nhở bản thân mỗi ngày. Tất nhiên để hình thành thói quen, bạn cần ràng buộc chính mình tuân theo một số quy tắc nghiêm khắc trong một khoảng thời gian dài. Mặc dù vậy, trong hành trình hình thành thói quen, bạn có thể tận hưởng những thay đổi rõ rệt và hết sức tích cực trong hiệu suất làm việc. Và bạn đừng quên ghi lại chúng để động viên bản thân cố gắng nhiều hơn.


a. Rèn luyện thói quen tập trung bằng cách loại bỏ sự sao nhãng


Chị Linh Phan - một tác giả viết lách tự do thành công đã chia sẻ thói quen của chị giúp việc viết lách được tập trung hơn. Đó là tạo ra một môi trường làm việc hoàn toàn không có những yếu tố gây sao nhãng. Internet, smartphone, mạng xã hội, email, phim ảnh, đồ ăn vặt, vật dụng trên bàn làm việc quá nhiều đều là những thứ khiến bạn mất tập trung. Bạn sẽ có xu hướng ngó nghiêng màn hình tivi một chút, sắp xếp đồ đạc một chút, trả lời tin nhắn một chút, đọc báo giải trí một chút, ăn uống rồi dọn dẹp… Cuối cùng bạn sẽ trải qua 4 giờ làm việc mà không viết nổi 800 từ trên trang giấy.


Vì vậy ngay từ bây giờ, bạn hãy tắt hết internet, chuyển smartphone sang chế độ im lặng, đặt bàn làm việc ở nơi thoáng mát trong lành, giữ không gian làm việc gọn gàng mỗi khi bạn bắt đầu viết bài. Nếu bạn đói bụng, hãy ăn nhẹ trước khi ngồi vào bàn. Nếu bạn cần kiểm tra email hay tin nhắn, hãy đặt khung thời gian giới hạn: 30 phút xử lý sau 2 giờ viết liên tục. Nếu bạn cần tra cứu thông tin, hãy thực hiện thật cẩn thận ngay sau khi lập dàn ý và trước khi bắt tay vào triển khai câu chữ.


Với những điểm còn chưa rõ, bạn hãy dành việc hiệu chỉnh, bổ sung ở giai đoạn biên tập.

Sẽ đến một lúc tất cả yếu tố khách quan này hoàn toàn không ảnh hưởng gì đến bạn, bạn vẫn làm việc tốt dù có chúng hay không. Tuy nhiên, từ giờ đến lúc ý chí bạn đủ mạnh như thế, hãy thay đổi thói quen hiện tại trước nhé.


b. Rèn luyện thói quen tập trung bằng bộ công cụ khoa học


Học giả Nguyễn Duy Cần đã kết hợp kinh nghiệm học tập của người xưa với những thay đổi trong cuộc sống hiện đại để định nghĩa bộ 5 công cụ giúp việc tập trung trở nên hiệu quả hơn. Đó là:


Quan sát: mối quan hệ giữa sự tập trung và quan sát là mối quan hệ hai chiều. Do vậy, quan sát bài bản có thể giúp bạn tăng cường độ tập trung. Để việc quan sát được chuẩn mực, hãy lập một sơ đồ quan sát bằng cách trả lời tuần tự các câu hỏi về: ngoại hình, nội dung, âm thanh, ấn tượng đầu tiên, ảnh hưởng về mặt cảm xúc đối với sự vật hay sự việc bạn đang quan sát.


Ví dụ: khi đọc một bài viết hay, bạn hãy chú ý đến độ dài bài viết, chủ đề toàn bộ bài viết, cách triển khai các ý chính và ý phụ trong bài viết, giọng điệu viết, cảm xúc và thông điệp bài viết mang lại. Đây là cách tập trung quan sát để học hỏi.


Đồng hóa: phân tích sự tương đồng và khác biệt giữa 2 nhóm sự vật hay sự việc để hiểu sâu về chúng. Ví dụ: khi xem xét bài viết hay ở trên, bạn đã từng đọc bài viết nào cùng chủ đề chưa? Hai bài viết có gì khác nhau? Về nội dung hay cách triển khai ý sáng tạo? Kể cả nội dung có giống nhau thì cảm xúc mang lại có giống nhau không? Mỗi bài ưu điểm ra sao, hạn chế chỗ nào? Chỉ cần so sánh và tóm tắt như vậy, bạn sẽ loại bỏ được thói quen đọc lướt, đọc mà không hiểu gây mất tập trung.


Suy nghĩ: hồi tưởng lại những gì đã quan sát và thu nhận để áp dụng. Sau khi ghi nhớ điểm ấn tượng hoặc câu văn hay, bạn hoàn toàn có thể học hỏi giọng văn và trích dẫn chúng để làm phong phú cho bài viết của mình.


Lên dàn ý: hãy bỏ nhiều công sức lập dàn ý thật chi tiết từng phân đoạn, ý chính, ý phụ, những ví dụ cần nêu ra hoặc nguồn nghiên cứu cần bổ sung. Bạn nên tự giới hạn công việc này trong một khoảng thời gian ngắn nhất có thể, để thúc đẩy tối đa sự tập trung của bạn.


Thực hành: và cuối cùng, phát triển hoặc tóm tắt ngay chủ đề bạn vừa đọc và học trong một bài viết liên quan. Quá trình này giúp dòng suy nghĩ của bạn luôn mạch lạc, từ đó tăng cường năng lực tập trung trong một khoảng thời gian dài.


Kết luận


Có được sự tập trung tinh thần sẽ giúp bạn thành công không chỉ trong việc viết lách, mà ở mọi lĩnh vực. Nhưng không ai sinh ra đã có sẵn năng lực chú tâm hoàn toàn vào mọi việc mình làm. Tập trung là một kỹ năng mà chúng ta cần phải học hỏi, trau dồi để hoàn thiện mỗi ngày, giống như việc hoàn thiện kỹ năng viết vậy. Tôi hy vọng bạn sẽ luôn ghi nhớ những phương pháp này và kiên trì tập luyện chúng thường xuyên để sớm nhận được những thay đổi tích cực và rõ rệt trong công việc và cuộc sống.


250 views0 comments