Những điều người viết cần biết về luật: Sáng tạo thế nào để không bị phạt?

Khi trích dẫn một nghiên cứu khoa học, bạn có loay hoay muốn sửa đổi lời sao cho câu từ mềm mại và phù hợp hơn với độc giả của mình nhưng không biết điều này có phạm luật hay không?


Bạn thấy một nội dung nào đó của mình trên website của người khác nhưng đối phương không ghi nguồn và bạn nghĩ rằng mình không thể kiện vì nội dung trên mạng không được bảo hộ?


Bạn băn khoăn mình có nên đăng ký bản quyền tất cả bài đăng của mình để được bảo vệ trước pháp luật?


Nếu bạn vẫn thắc mắc và chưa có câu trả lời cho những câu hỏi trên thì nội dung sau đây là dành cho bạn.


Văn bản luật nào cũng nhàm chán và có thể khiến những người viết mất kiên nhẫn. Tuy vậy, bất cứ ngành nghề nào bao gồm cả nghề viết nội dung cũng đều chịu sự quản lý của pháp luật. Do đó tìm hiểu luật không khiến chúng ta bị gò bó trong câu văn và cũng không thui chột trí sáng tạo. Hiểu luật để người viết làm đúng, tự do sáng tạo trong khuôn khổ và xuất bản các nội dung có giá trị hơn. Sau đây là những lý do người viết nội dung cần hiểu về luật.


Vì sao người viết nội dung cần hiểu về luật?

Nguồn: Freepik

Tìm hiểu về luật trước khi bắt đầu bất cứ ngành nghề nào là một việc rất quan trọng. Khi còn làm kế toán thì những bộ luật, thông tư, nghị định cùng các chuẩn mực kế toán là những thứ đầu tiên mình tìm hiểu ngay từ trên ghế nhà trường. Khi chuyển sang nghề viết nội dung và bắt gặp việc vi phạm bản quyền rất nhiều, mình nghĩ có thể một số người chưa đề cao việc tìm hiểu về luật như một cách xây nền móng cho quá trình làm việc sau này. Sau đây là một số lý do những người viết luôn cần tìm hiểu về luật để làm tốt công việc được giao:


1. Để bảo vệ quyền lợi của mình


Mình nghĩ cũng có không ít người viết chưa hiểu rõ công việc mình đang làm liên quan đến những điều luật nào và được pháp luật bảo hộ đến đâu. Có một thực tế là khi không hiểu biết về luật, chúng ta lúc nào cũng sợ hãi bị sai, bị kiện hoặc bị đánh giá là ăn cắp chất xám. Đôi khi chỉ vì sợ hãi hoặc không biết mình được pháp luật bảo vệ mà những người viết âm thầm chịu để các sản phẩm nội dung của mình bị sử dụng tràn lan mà không xin phép. Vì thế, tìm hiểu về luật liên quan đến quyền tác giả, các nội dung trực tuyến… là cách những cây viết bảo vệ quyền lợi của mình.


2. Để tự do sáng tạo


Khi học luật hồi đại học, mình có nhớ một câu là “công dân được quyền làm tất cả những điều mà pháp luật không cấm”. Và vì thế, tìm hiểu các khía cạnh của luật chính là cách những cây viết biết cái gì đúng, cái gì sai để áp dụng một cách linh hoạt trong công việc của mình. Nghề viết cần rất nhiều sáng tạo nên việc tìm hiểu kỹ về luật sẽ thúc đẩy người làm nội dung tận dụng tốt các “quyền” của mình. Những điều mà pháp luật cấm thì chỉ có giới hạn còn sự sáng tạo của con người lại vô hạn nên những người viết hoàn toàn có thể thoải mái sử dụng ngòi bút của mình mà vẫn đảm bảo tôn trọng luật pháp.


3. Để tư vấn cho khách hàng/đối tác


Khi hiểu về luật, những cây viết sẽ tự tin và linh hoạt hơn trong việc tư vấn cho khách hàng những ý nên hay không nên đưa vào nội dung để tránh những tác động tiêu cực đến độc giả. Đôi khi việc hiểu luật cũng là cách những người viết thể hiện sự chuyên nghiệp và khiến khách hàng an tâm.


4. Để tránh rủi ro liên quan đến nghề nghiệp


Sẽ thật tệ khi chúng ta đang có một sự nghiệp viết lách phát triển mạnh mẽ với thu nhập cao lại bị vướng vào việc đạo văn, vi phạm bản quyền chỉ vì đã trích dẫn hoặc diễn đạt sai ý tác giả trong nội dung của mình. Hiểu về luật cũng là cách những cây viết nội dung tiến từng bước vững chắc để xây dựng một sự nghiệp bền vững và tránh xa những rắc rối không đáng có.


5. Để xuất bản những nội dung có giá trị và đáng tin cậy


Khi viết, mình cũng lo lắng và sợ rằng bản thân vi phạm bản quyền hay “ăn cắp ý tưởng” mỗi khi trích dẫn ý của người khác hoặc không nhớ nguồn ở đâu. Hiểu luật là để tự do với con chữ và phát triển thêm các ý tưởng đã được công bố. Những sự sáng tạo vô biên cùng việc áp dụng luật linh hoạt sẽ giúp chúng ta viết tốt hơn và có các tác phẩm giá trị cho độc giả. Ngoài ra, khi liên hệ giữa luật và thực tiễn công việc, người viết sẽ có những góc nhìn độc đáo để mang vào nội dung. Sau đây là một số tình huống cụ thể trong việc ứng dụng luật trong nghề sáng tạo nội dung.


Những tình huống cụ thể mà người viết nào cũng cần nắm được


Có rất nhiều điều luật liên quan đến nghề viết mà những cây viết cần nắm được để thực hiện đúng pháp luật và vẫn có thể thể sáng tạo với nội dung của mình. Điều đầu tiên chúng ta cần biết những hình thức nội dung nào của mình được bảo vệ trước pháp luật.


Theo Điểm a, Khoản 1 Điều 14 Luật sở hữu trí tuệ 2005 thì:


“Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả

1. Tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:

a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;

h) Tác phẩm nhiếp ảnh;”

Như vậy bất cứ nội dung, hình ảnh, video, infographic…, chúng ta đăng trên các nền tảng như trang mạng xã hội, blog, website… phù hợp quy định của pháp luật thì đều được bảo hộ quyền tác giả.

Sau đây là một số câu hỏi phổ biến về luật mà những người viết có thể tham khảo:

Nguồn: Freepik

1. Khi nào thì nội dung được bảo hộ quyền tác giả?


Trước đây mỗi khi có những tranh chấp nào đó về vấn đề bản quyền tác giả với một tác phẩm báo chí, nội dung trên blog…, mình lại tự hỏi không biết người ta đã kịp đăng ký bản quyền chưa. Suy nghĩ của mình khi đó là phải đăng ký bản quyền thì mới được bảo hộ trước pháp luật. Tuy vậy, theo pháp luật Việt Nam thì việc đăng ký bản quyền chỉ đang trong thời gian khuyến khích, ngay cả khi chưa kịp làm thao tác này thì những người viết vẫn được bảo hộ quyền với các nội dung là sản phẩm sáng tạo của mình.


Tại thời điểm tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định thì nó đã được pháp luật bảo hộ rồi. Điều này đồng nghĩa với việc cho dù tác phẩm đó đã được công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký thì đều được bảo vệ quyền tác giả. Ngoài ra, một ý tưởng mới chỉ ở trong đầu và chưa thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định cũng chưa đủ điều kiện để bảo hộ. Thông tin này được quy định rõ tại Khoản 1 Điều 6 Luật sở hữu trí tuệ 2005.


2. Bất cứ nội dung nào của người viết tự sáng tạo đều được bảo hộ?


Nhiều cây viết có thể nhầm tưởng rằng bất cứ nội dung nào khi tự sáng tác đều là của mình một cách hợp pháp và được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, nếu các hình thức nội dung của chúng ta vi phạm các quy định ở luật khác, không phù hợp thuần phong mỹ tục, ảnh hưởng xấu đến giới trẻ và trẻ em thì có thể bị cơ quan có thẩm quyền cấm, thậm chí bị phạt. Ngoài ra, các nội dung vi phạm an ninh quốc phòng và các lợi ích của nhà nước, dân sinh thì đều có thể bị cấm hoặc do nhà nước xử lý đúng theo quy định.


Gần đây có vụ việc một kênh youtube nhiều trẻ em theo dõi nhưng lại đăng tải các video với nội dung không phù hợp với trẻ. Theo quy định tại điểm b, khoản 1, điều 101 nghị định số 15/2020/NĐ-CP của Chính phủ thì những nội dung của người này trong video vi phạm quy định về việc chia sẻ thông tin mê tín dị đoan, không phù hợp thuần phong mỹ tục. Vì thế, dù người đó là tác giả và sở hữu những video này nhưng vẫn bị cơ quan có thẩm quyền yêu cầu xóa, phạt tiền và thậm chí xóa kênh để đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật.


3. Khi nào thì việc sử dụng lại nội dung của người khác phải trả tiền nhuận bút?


Thông tin này đã được quy định cụ thể tại Điều 22 và Điều 24 Luật sở hữu trí tuệ. Đây là một điều luật rất quan trọng để những người viết có thể thỏa sức sáng tạo với ngòi bút của mình, vô tư trích dẫn hoặc sử dụng yếu tố “chuyên gia” để tăng tính thuyết phục cho nội dung mà vẫn không lo bị vi phạm bản quyền. Sau đây là một số lưu ý dành cho người viết:


Người viết được phép sử dụng tác phẩm đã công bố mà không cần xin phép hay trả tiền nhuận bút, thù lao khi:


+ Tự sao chép một bản để lưu trong máy tính, in ra làm tài liệu nghiên cứu cho bản thân.


+ Trích dẫn một cách hợp lý hoặc diễn đạt theo cách khác mà không làm sai ý tác giả để bình luận hoặc minh họa trong tác phẩm của mình. Thao tác này rất nhiều cây viết làm để tăng tính thuyết phục hoặc giúp nội dung hấp dẫn hơn. Điều cần lưu ý là chúng ta không được thể hiện sai ý tác giả hoặc cố ý gây hiểu lầm chỉ để phù hợp với quan điểm của mình. Ngoài ra, những người viết cần ghi rõ nguồn trích dẫn hoặc tên tác giả để đảm bảo đúng luật.


+ Chụp ảnh, quay video tác phẩm để phát tại nơi công cộng và giới thiệu hình ảnh tác phẩm đó.


Người viết phải xin phép và trả tiền thù lao, nhuận bút cùng các quyền lợi vật chất khác khi nào?


Những thông tin này được quy định tại Điều 19 và Điều 20 của Luật sở hữu trí tuệ 2005. Cụ thể, nếu chúng ta khai thác, sử dụng một hoặc một số Quyền tác giả theo quy định có thể là nhằm mục đích thương mại thì cần xin phép, đồng thời thanh toán các quyền lợi vật chất cho chủ sở hữu quyền tác giả. Ngoài ra, khi trích dẫn thông tin không đúng hoặc không ghi rõ nguồn lấy ở đâu thì người viết hoàn toàn có nguy cơ bị kiện hoặc đền bù.


Ví dụ anh A có viết một nội dung rất hay với chủ đề “Hướng dẫn cách viết tăng traffic website” và đăng trên blog của mình. Anh B thấy thú vị liền đăng lại trên website của mình mà không xin phép anh A, đồng thời không ghi nguồn đầy đủ. Khi phát hiện sự việc, anh A hoàn toàn có thể yêu cầu anh B gỡ bài hoặc thanh toán tiền thù lao và công khai xin lỗi. Thậm chí nếu không thể thỏa thuận thì anh A hoàn toàn có thể kiện anh B ra tòa vì đã vi phạm bản quyền nội dung của mình.


Trong thực tế còn rất nhiều tình huống và cả văn bản luật liên quan đến người viết. Việc chúng ta cần làm là đọc kỹ các quy định của luật để vận dụng linh hoạt cũng như tránh các lỗi ảnh hưởng đến việc theo đuổi nghề viết lâu dài của mình. Sau đây là gợi ý những văn bản luật từ website chính thống để người viết củng cố thêm thông tin về pháp luật:


- Nghị định 22/2018/NĐ-CP


- Luật báo chí


- Luật sở hữu trí tuệ


- Nghị định 15/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử


- Thông tư 24/2015/TT-BTTTT về quản lý và sử dụng tài nguyên trên internet


Gợi ý những văn bản luật dành cho người viết một số nhóm nội dung cụ thể:


- Nghị định 97/2008/NĐ-CPThông tư 14/2010/TT-BTTTT ngày 29 tháng 6 năm 2010 (quy định chi tiết một số Điều của Nghị định 97/2008/NĐ-CP)


- Nghị định số 131/2013/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan


- Nếu là người làm việc tự do chúng ta cần biết thêm về Luật lao động, Luật bảo hiểm, Luật doanh nghiệp…


- Nếu viết về giáo dục, trẻ em chúng ta cần biết về Luật giáo dục, Luật trẻ em.


- Nếu viết về thực phẩm, dinh dưỡng chúng ta cũng cần hiểu về Luật an toàn vệ sinh thực phẩm…


Bạn có thể thử tải mẫu Tờ khai đăng ký quyền tác giả và đọc kỹ Hướng dẫn thủ tục đăng ký quyền tác giả để xác nhận bản quyền cho nội dung của mình nhé. Đây là mẫu văn bản và hướng dẫn chính thống từ trang web chính thức của Cục bản quyền tác giả. Trong vòng khoảng 15 ngày kể từ khi nộp đầy đủ giấy tờ thì bạn có thể nhận được Giấy chứng nhận quyền đăng ký tác giả. Hoặc nếu hồ sơ bị từ chối thì bạn cũng nhận được phản hồi bằng văn bản có nêu rõ lý do.


Việc hiểu rõ tất cả điều luật là rất khó bởi có quá nhiều thông tin cần phải nhớ. Tuy vậy, khi nắm được những nguyên tắc hoặc điều khoản liên quan đến mình cũng như công việc của mình, bạn có thể sử dụng linh hoạt và dễ dàng tra cứu trong công việc sau này.


276 views0 comments